Anlaşmalı boşanma, evliliği en az bir yıl sürmüş eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı boşanma davasını diğerinin kabul etmesiyle gerçekleşen boşanma türüdür (TMK m.166/3). Hâkimin boşanmaya karar verebilmesi için iki eşi de bizzat dinlemesi ve eşlerin malî konular ile çocuklar hakkında yaptığı düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını ve başvurudan kararın kesinleşmesine kadar süreci adım adım anlatıyoruz.
Anlaşmalı boşanma nedir?
Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını genel bir boşanma sebebi olarak düzenler (TMK m.166). Anlaşmalı boşanma da bu maddenin üçüncü fıkrasında yer alır. Kanun, belirli şartlar varsa evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını söyler.
Bunun pratik anlamı şudur: Anlaşmalı boşanmada eşlerin kimin kusurlu olduğunu, evliliğin neden bittiğini tanık ve delille ispat etmesi gerekmez. Kanunun aradığı şartlar gerçekleştiğinde hâkim, evliliğin sona ermesi gerektiğini kabul eder. Bu nedenle anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanma davasına göre genellikle çok daha kısa sürer.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?
Kanun metnine göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir (TMK m.166/3):
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| En az bir yıl evlilik | Resmî nikâh tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalıdır. |
| Birlikte başvuru veya kabul | Eşler davayı birlikte açar ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul eder. |
| Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi | Hâkim, eşlerin iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmelidir. |
| Malî sonuçlar ve çocuklar için düzenleme | Eşlerin kabul ettiği düzenlemeyi (protokol) hâkim uygun bulmalıdır. |
En az bir yıl evlilik şartı
Bir yıllık süre, resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır. Yargıtay uygulamasında bu sürenin dava açıldığı tarihte dolmuş olması aranır; dava sırasında bir yılın tamamlanması eksikliği gidermez. Evliliği bir yılı doldurmamış eşler anlaşsalar bile TMK m.166/3’e göre boşanamazlar; bu durumda ancak diğer boşanma sebeplerine dayanılarak dava açılabilir.
Birlikte başvuru veya davanın kabulü
Anlaşmalı boşanmanın iki yolu vardır. Eşler aynı dilekçeyle birlikte başvurabilir ya da eşlerden biri dava açar, diğeri bu davayı kabul eder. Hangi yol seçilirse seçilsin, sonuçta hâkimin önünde iki eşin de boşanma iradesi ve üzerinde anlaştıkları düzenleme bulunmalıdır.
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi
Kanun, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar (TMK m.166/3). Bu nedenle iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir. Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre avukatın beyanı veya vekâletnamedeki özel yetki, eşin bizzat dinlenmesinin yerine geçmez.
Eşlerden biri duruşmaya gelmezse hâkim onun iradesini bizzat dinleyemez ve anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Yurt dışında veya başka şehirde bulunan eşin ses ve görüntü aktarımıyla dinlenip dinlenemeyeceği mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır; bu konuda önceden avukatınıza ve mahkemeye danışmanız güvenli olur.
Protokolün hâkim tarafından uygun bulunması
Eşler; nafaka, tazminat, çocukların velayeti, çocukla kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi konularda anlaşmalarını yazılı bir protokole dökerler. Hâkim bu düzenlemeyi tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek inceler ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya karar verilir (TMK m.166/3). Protokolün nasıl hazırlanacağını anlaşmalı boşanma protokolü yazımızda ayrıntılı anlattık.
Evlilik bir yıldan kısa ise ne yapılabilir?
Evliliği bir yılı doldurmamış eşler tüm konularda anlaşmış olsalar bile TMK m.166/3’e göre anlaşmalı boşanma kararı alamazlar. Bu durumda iki seçenek bulunur:
- Bir yılın dolmasını beklemek: Süre dolduktan sonra anlaşmalı boşanma davası açılabilir. Bir yılın dava tarihinde dolmuş olması gerektiğini unutmamak gerekir.
- Çekişmeli boşanma davası açmak: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1) veya diğer boşanma sebeplerine dayanılarak dava açılabilir. Bu davada boşanma sebebinin ve kusurun ispatı gerekir.
Uygulamada kısa süreli evliliklerde çekişmeli olarak açılan davalarda da eşler nafaka, tazminat ve diğer konularda anlaşarak bunu mahkemeye bildirebilir. Ancak bu anlaşma, TMK m.166/3’teki anlaşmalı boşanmanın yerine geçmez; hâkim yine boşanma sebebinin varlığını araştırır.
Anlaşmalı boşanma süreci nasıl işler?
- Protokol hazırlanırEşler; nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki ve çocuk giderleri konularında anlaşır ve bunu yazılı protokole döker. Protokol iki eşçe imzalanır.
- Dava açılırDilekçe ve protokol, eşlerden birinin yerleşim yerindeki veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesine verilir (TMK m.168). Aile mahkemesi olmayan yerlerde bu davalara görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s. Kanun m.2).
- Duruşma günü verilirMahkeme dosyayı inceleyip duruşma günü belirler. Anlaşmalı boşanma davaları uygulamada çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanabilir.
- Eşler bizzat dinlenirHâkim iki eşe de boşanmak isteyip istemediklerini ve protokolü özgür iradeleriyle kabul edip etmediklerini sorar. Gerekirse protokolde değişiklik önerir.
- Karar verilirŞartlar varsa hâkim boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verir. Protokol hükümleri karara geçirilir.
- Karar kesinleşirGerekçeli karar taraflara tebliğ edilir. Kanun yoluna başvurulmazsa iki haftalık istinaf süresinin sonunda karar kesinleşir (HMK m.345) ve nüfus kayıtlarına işlenir.
Anlaşmalı boşanmada hangi mahkeme yetkilidir?
Boşanma davalarına aile mahkemeleri bakar (4787 s. Kanun m.4). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Örneğin İzmir’de oturan bir eş, diğer eş başka şehirde yaşasa bile davayı İzmir’deki aile mahkemesinde açabilir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanmanın süresi için kesin bir rakam verilemez. Dava açıldıktan sonra mahkemenin duruşma günü vermesi, o mahkemenin iş yüküne göre değişir. Duruşmada şartlar gerçekleşirse karar genellikle aynı gün verilir; ancak kararın hukuken sonuç doğurması için kesinleşmesi gerekir.
Kesinleşme için gerekçeli kararın yazılması, taraflara tebliğ edilmesi ve iki haftalık istinaf süresinin geçmesi beklenir (HMK m.345). Taraflardan biri kararı kanun yoluna götürürse, bu durum Yargıtay uygulamasında anlaşmadan dönme olarak değerlendirildiğinden süreç uzar ve dava çekişmeli hale gelebilir. Karar kesinleştikten sonra nüfus kayıtlarına işlenir ve eşler resmen boşanmış olur.
Anlaşmalı boşanmadan sonra fikir değiştirilebilir mi?
Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre eşlerden biri, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Duruşmada boşanmak istemediğini söyleyen veya protokolü kabul etmeyen eş için anlaşmalı boşanma şartları gerçekleşmez. Kararı kanun yoluna götürmek de uygulamada anlaşmadan dönme olarak değerlendirilmektedir.
Bu durumda dava düşmez; çekişmeli boşanma davası olarak devam eder. Tarafların delillerini sunması, tanıkların dinlenmesi ve kusurun belirlenmesi gerekir. Bu konuda Yargıtay içinde farklı görüşler de dile getirilmiştir; somut dosyada dönmenin sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Anlaşmalı boşanmada arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Arabuluculuk Kanunu, yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebileceği uyuşmazlıklara uygulanır ve aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığını açıkça belirtir (6325 s. Kanun m.1/2). Boşanma kararını ise yalnızca hâkim verebilir; boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar da hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5). Boşanma davaları için dava açmadan önce arabulucuya gitme zorunluluğu (dava şartı arabuluculuk) yoktur.
Anlaşmalı boşanmanın avantajları ve riskleri nelerdir?
Avantajları: Süreç genellikle kısa sürer. Eşler kusur tartışmasına girmez, özel hayatları tanık beyanlarıyla dosyaya taşınmaz. Çocuklar açısından daha az yıpratıcı bir süreç yaşanabilir.
Riskleri: Protokole yazılmayan veya özensiz yazılan konular sonradan uyuşmazlığa dönüşebilir. Nafaka, tazminat veya mal paylaşımından açıkça vazgeçme gibi ifadelerin sonuçları iyi düşünülmeden imza atılmamalıdır.
Özellikle mal paylaşımı açısından dikkatli olmak gerekir. Protokolde mal rejiminin tasfiyesi düzenlenmemişse bu konu boşanmadan sonra ayrı bir davayla ileri sürülebilir. Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuklar varsa anlaşmalı boşanmada neye dikkat edilir?
Ergin olmayan çocuk varsa protokolde velayetin kime bırakılacağı, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin nasıl kurulacağı ve çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım (iştirak nafakası) mutlaka düzenlenmelidir (TMK m.182). Hâkim bu konularda çocuğun menfaatine aykırı gördüğü düzenlemeyi değiştirebilir.
Velayet ve görüş günleri hakkında daha fazla bilgi için velayet nasıl belirlenir ve çocukla kişisel ilişki yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Anlaşmalı boşanma basit görünse de protokolde yazılan her cümle, boşanmadan sonraki yıllarda tarafları bağlar. Nafakanın süresi ve miktarı, tazminat, velayet, kişisel ilişkinin gün ve saatleri, mal paylaşımı ve ziynet eşyaları gibi konuların açık ve uygulanabilir şekilde yazılması önemlidir. Eşler arasında güç dengesizliği, şiddet veya baskı şüphesi varsa anlaşmalı boşanma yerine farklı hukuki yollar değerlendirilmelidir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma için kaç yıl evli olmak gerekir?
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Yargıtay uygulamasında bu sürenin dava açıldığı tarihte dolmuş olması aranır.
Anlaşmalı boşanma davasına avukat tek başına girebilir mi?
Hayır. Kanun hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar; eşlerin duruşmada hazır bulunması gerekir. Avukat protokolü hazırlayabilir ve duruşmaya katılabilir.
Anlaşmalı boşanmada arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Boşanma davaları için dava şartı olarak arabuluculuk öngörülmemiştir; boşanmanın kendisi arabulucu önünde anlaşmayla sonuçlandırılabilecek bir konu da değildir.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?
Yargıtay'ın yerleşik görüşüne göre karar kesinleşinceye kadar eşlerden biri anlaşmadan dönebilir. Bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam eder.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.