Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir? Ortak Velayet Mümkün mü?

Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir? Ortak Velayet Mümkün mü?

Boşanmada velayet kime verilir, hâkim hangi ölçütlere bakar, çocuğun görüşü alınır mı? Ortak velayet hakkında Yargıtay yaklaşımı ve velayetin değiştirilmesi.

Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı esas alınarak belirlenir. Mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra velayeti düzenler (TMK m.182); kanunda anneye veya babaya otomatik öncelik tanıyan bir kural yoktur. Ortak velayet ise kanunda açıkça düzenlenmemiştir; Yargıtay 2017’den itibaren ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiş ve uygulamada belirli koşullarla boşanmada da ortak velayete karar verilebilmektedir. Bu yazıda velayetin nasıl belirlendiğini, ortak velayetin şartlarını ve velayetin hangi hallerde değiştirilebileceğini anlatıyoruz.

Velayet nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK m.335).

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada ise velayet, kural olarak çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336). Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hali gerçekleşmişse hâkim, boşanma kararından önce de velayeti eşlerden birine verebilir.

Evlilik dışında doğan çocuğun velayeti kime aittir?

Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337). Bu durumda da babanın çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ve bakım giderlerine katılma yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

Hâkim velayeti belirlerken nelere bakar?

Kanun, velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşle kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarının esas tutulacağını söyler (TMK m.182). Yargıtay uygulamasında velayetin düzenlenmesinde temel ilke çocuğun üstün yararıdır. Bu kapsamda değerlendirilen başlıca unsurlar şunlardır:

Değerlendirilen unsur Açıklama
Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları Çocuğun bakım ihtiyacı, gelişim dönemi ve sağlık durumu
Ebeveynle bağ Çocuğun hangi ebeveynle daha güçlü duygusal bağ kurduğu
Çocuğun görüşü İdrak çağındaki çocuğun uzman eşliğinde alınan görüşü
Sosyal inceleme raporu Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacının değerlendirmesi
Yaşam koşulları Ebeveynin konutu, çalışma düzeni, çocuğa ayırabileceği zaman
Olumsuz durumlar Şiddet, ihmal, bağımlılık, çocuğu terk gibi tehlike unsurları
Kardeşler Uygulamada kardeşlerin mümkün olduğunca birbirinden ayrılmaması

Çocuğun görüşü alınır mı?

Yargıtay uygulamasında idrak çağındaki çocuğun velayet konusundaki görüşü alınır. Ancak çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir. Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebilir. Mahkemeler, çocuğun beyanının baskı, yönlendirme veya korkudan etkilenip etkilenmediğini de dikkate alır. Kanunda bu konuda kesin bir yaş sınırı bulunmaz; çocuğun olgunluğu somut olayda değerlendirilir.

Sosyal inceleme raporu nedir?

Aile mahkemeleri, uyuşmazlık nedenleri hakkında araştırma ve inceleme yapmak üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 s. Kanun m.5). Bu uzmanların ebeveynler ve çocukla görüşerek hazırladığı rapora uygulamada sosyal inceleme raporu denir. Mahkeme raporla bağlı değildir; ancak uygulamada bu raporlar velayet kararında önemli rol oynar.

Küçük çocuklar anneye mi verilir?

Kanunda yaşa veya cinsiyete dayalı bir öncelik kuralı yoktur. Uygulamada çok küçük yaştaki çocukların annenin bakım ve şefkatine özellikle ihtiyaç duyduğu yönünde değerlendirmeler yapılsa da bu mutlak bir kural değildir. Annenin çocuğu ihmal ettiği veya çocuk için tehlike oluşturduğu hallerde küçük yaştaki çocuğun velayeti de babaya verilebilir. Her dosya, çocuğun üstün yararı açısından ayrıca değerlendirilir.

Boşanmadaki kusur velayeti etkiler mi?

Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre boşanmadaki kusur, velayet bakımından ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır. Örneğin bir eşin aldatma nedeniyle kusurlu bulunması, tek başına velayetin ondan alınması sonucunu doğurmaz.

Ortak velayet mümkün mü?

Türk Medeni Kanunu boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenlemez. Yargıtay uzun süre ortak velayetin kamu düzenine aykırı olduğunu kabul ederken, 2017’den itibaren yaklaşımını değiştirmiştir. İlk olarak yabancılık unsuru taşıyan bir dosyada; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine ek 7 Numaralı Protokol’ün eşlerin çocuklarla ilişkilerinde hak ve sorumluluk eşitliğini öngören hükmü ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme dikkate alınarak, ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığı kabul edilmiştir. Sonraki yıllarda Türk vatandaşı eşlerin boşanmasında da, özellikle taraflar birlikte istediğinde, ortak velayete karar verilebildiği görülmektedir.

Uygulamada aranan koşullar

Ortak velayetin çocuğun üstün yararına uygun olması; genellikle iki ebeveynin de ortak velayeti istemesi veya bir tarafın talebini diğerinin kabul etmesi; ebeveynlerin çocuk konusunda birlikte karar alabilecek iletişime sahip olması.

Belirsiz ve tartışmalı noktalar

Ebeveynlerden biri ortak velayete karşı çıkıyorsa mahkemenin ortak velayete karar verip veremeyeceği konusunda uygulamada farklı görüşler bulunmaktadır. Ebeveynler arasındaki çatışma çocuğa zarar verecek düzeydeyse ortak velayet uygun görülmeyebilir.

Ortak velayet en çok anlaşmalı boşanma protokolünde talep edilmektedir. Ebeveynlerin anlaşması tek başına yeterli değildir; mahkemenin bu düzenlemenin çocuğun yararına olduğuna kanaat getirmesi gerekir. Ortak velayette de çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynle kişisel ilişki ve giderlere katılım ayrıca düzenlenmelidir.

Boşanma davası sürerken çocuk kimde kalır?

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Bu kapsamda çocuğun dava süresince hangi ebeveynin yanında kalacağına (geçici velayet veya tedbiren velayet), diğer ebeveynle geçici kişisel ilişkiye ve çocuk için tedbir nafakasına karar verilebilir.

Geçici önlemler, nihai velayet kararını bağlamaz. Ancak dava süresince çocuğun düzenli olarak hangi ebeveynin yanında kaldığı, çocuğun alıştığı çevre ve okul düzeni gibi konular nihai kararda da değerlendirilebilir. Bu nedenle dava açılırken geçici önlem taleplerinin dikkatle belirlenmesi önemlidir.

Velayet davası nasıl ilerler?

  1. Talep: Velayet talebi boşanma davası içinde veya boşanmadan sonra açılacak velayetin değiştirilmesi davasıyla ileri sürülür.
  2. Tarafların dinlenmesi: Mahkeme olanak bulundukça ana ve babayı dinler (TMK m.182).
  3. Uzman incelemesi: Mahkeme psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan yararlanarak sosyal inceleme raporu alabilir (4787 s. Kanun m.5).
  4. Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun görüşü, uygun ortamda ve gerektiğinde uzman eşliğinde alınır.
  5. Karar: Mahkeme velayeti, kişisel ilişkiyi ve iştirak nafakasını birlikte düzenler.

Velayet hangi hallerde değiştirilir?

Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hâkim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Durumun değişmesi halinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemler yeni koşullara uydurulur (TMK m.351).

Velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m.349).

Dikkat

Velayet kendisine bırakılan ebeveyn, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisini engellerse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir (TMK m.182/2, m.324/3).

Velayetin değiştirilmesi davası aile mahkemesinde görülür ve velayete ilişkin dava ve işlerde basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.316/1-ç). Kişisel ilişkiyle ilgili düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m.326).

Velayet kaldırılabilir mi?

Velayetin değiştirilmesinden farklı olarak velayetin kaldırılması daha ağır bir önlemdir. Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz veya yetersiz kalacağı anlaşılırsa; ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka yerde bulunması gibi sebeplerle velayet görevini yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hallerinde hâkim velayetin kaldırılmasına karar verir (TMK m.348). Velayetin kaldırılması halinde de ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder (TMK m.350).

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin hakları nelerdir?

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Velayet sahibi ebeveyn de diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1). Bu ebeveyn ayrıca çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182). Görüş günlerinin nasıl belirlendiğini çocukla kişisel ilişki, iştirak nafakasının değiştirilmesini ise nafaka artırım ve kaldırma davası yazımızda anlattık.

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Velayet davalarında sosyal inceleme raporu, tanık beyanları, okul ve sağlık kayıtları gibi deliller sonucu doğrudan etkiler. Ortak velayet talebi, çocuğun yurt dışına götürülmesi, şiddet veya ihmal iddiası gibi durumlarda dosyanın özellikle dikkatli hazırlanması gerekir. Velayet sürecinde ebeveynlerin çocuğu taraflar arasındaki tartışmanın dışında tutması da çocuğun yararı bakımından önemlidir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Boşanmada velayet kime verilir?

Velayet, çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal ve ahlaki gelişimi bakımından hangi ebeveynin yanında daha iyi olacağına göre, yani çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Kanunda anneye veya babaya öncelik tanıyan bir kural yoktur.

Ortak velayet mümkün mü?

Kanunda açıkça düzenlenmemiştir; ancak Yargıtay 2017'den itibaren ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiş ve uygulamada boşanmada da ortak velayete karar verilebilmektedir. Uygulamada genellikle iki ebeveynin de bunu istemesi ve çocuğun yararına olduğunun anlaşılması aranır; ebeveynlerden biri karşı çıkıyorsa durum tartışmalıdır.

Çocuğun velayet konusundaki görüşü alınır mı?

Evet, Yargıtay uygulamasında idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır. Ancak bu görüş tek başına belirleyici değildir; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebilir.

Aldatan eşe velayet verilmez mi?

Hayır, böyle bir kural yoktur. Yargıtay'ın yerleşik görüşüne göre boşanmadaki kusur, velayet bakımından ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır.

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Aile ve Boşanma Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin