Boşanmada velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla görüşmesi, hukuki adıyla kişisel ilişki, mahkeme tarafından boşanma kararında düzenlenir (TMK m.182). Görüşme günleri ve saatleri, yatılı olup olmayacağı, bayram ve tatillerin nasıl paylaşılacağı çocuğun yaşı ve üstün yararı dikkate alınarak belirlenir. Bu yazıda kişisel ilişkinin nasıl düzenlendiğini, hangi hallerde sınırlanabileceğini ve görüşme engellenirse neler yapılabileceğini anlatıyoruz.
Çocukla kişisel ilişki nedir?
Kişisel ilişki, velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla görüşme, vakit geçirme ve iletişim kurma hakkıdır. Kanuna göre ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323).
Bu hak yalnızca ebeveynin değil, aynı zamanda çocuğun da hakkıdır. Kişisel ilişki; yüz yüze görüşmenin yanı sıra telefon veya görüntülü görüşme gibi iletişim biçimlerini de kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Çocuğun iki ebeveyniyle de bağını sürdürmesi, sağlıklı gelişimi açısından önemlidir. Bu nedenle mahkeme, taraflar ayrıca istemese bile boşanma kararında kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m.182).
Mahkeme görüş günlerini nasıl belirler?
Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra çocukla kişisel ilişkiyi düzenler. Bu düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m.182).
Uygulamada dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır:
| Unsur | Etkisi |
|---|---|
| Çocuğun yaşı | Çok küçük çocuklarda genellikle daha kısa ve yatılı olmayan görüşmeler tercih edilir. |
| Okul düzeni | Görüşmeler okul günlerini aksatmayacak şekilde planlanır. |
| Ebeveynlerin yaşadığı yer | Farklı şehirlerde yaşayan ebeveynler için daha uzun ama seyrek görüşmeler düzenlenebilir. |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağındaki çocuğun istekleri dikkate alınır. |
| Velayet sahibinin hakları | Görüşme düzeni, velayet sahibinin çocukla vakit geçirmesini engelleyecek ölçüde olmamalıdır. |
Yargıtay uygulamasında, kararın uygulanabilir olması için görüşmenin başlangıç ve bitiş gün ve saatlerinin açıkça gösterilmesi aranır. Hafta sonları, dini bayramlar ve yaz tatilinin her iki ebeveyn arasında makul biçimde paylaşılmasına özen gösterilir.
Yatılı görüşme hangi yaşta başlar?
Kanunda yatılı görüşme için kesin bir yaş sınırı yoktur. Uygulamada süt çocukluğu ve çok küçük yaş döneminde, çocuğun bakım ihtiyacı nedeniyle genellikle yatılı olmayan ve daha kısa süreli görüşmeler tercih edilmektedir. Çocuk büyüdükçe yatılı görüşme ve daha uzun tatil dönemleri düzenlenebilir.
Her çocuğun gelişimi farklı olduğundan mahkeme, gerektiğinde uzman görüşü alarak somut olaya göre karar verir. Koşullar değiştiğinde düzenlemenin değiştirilmesi de istenebilir (TMK m.183).
Ebeveynler farklı şehirlerde yaşıyorsa görüşme nasıl olur?
Ebeveynler farklı şehirlerde veya ülkelerde yaşıyorsa, haftalık kısa görüşmeler yerine daha seyrek ama daha uzun süreli görüşmeler düzenlenebilir. Örneğin okul tatilleri ve bayramların daha büyük bölümü diğer ebeveyne bırakılabilir. Yol masraflarının kim tarafından karşılanacağı ve çocuğun nerede teslim edileceği gibi konuların da açıkça düzenlenmesi uygulamada sorun yaşanmasını önler.
Anlaşmalı boşanmada kişisel ilişki nasıl yazılmalı?
Anlaşmalı boşanma protokolünde kişisel ilişki maddesinin olabildiğince ayrıntılı yazılması uygulamada sorun yaşanmasını önler. Görüşmenin günleri, saatleri, çocuğun teslim alınacağı ve teslim edileceği yer, yatılı olup olmayacağı, dini bayramlar, yılbaşı ve yaz tatili açıkça belirtilmelidir. Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı gördüğü düzenlemeyi değiştirebilir.
Dava sürerken çocukla görüşülebilir mi?
Evet. Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Bu kapsamda çocuğun dava süresince hangi ebeveynin yanında kalacağına ve diğer ebeveynle geçici kişisel ilişkiye karar verilebilir.
Çocuk ile kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz (TMK m.326/3). Bu nedenle dava açılırken geçici kişisel ilişki talebinde bulunmak önemlidir.
Kişisel ilişki hangi hallerde sınırlanır veya kaldırılır?
Kanuna göre şu hallerde kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m.324/2):
- Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi,
- Ana veya babanın bu hakkı, diğer ebeveynin çocukla ilişkisini zedelemeyecek şekilde kullanma yükümlülüğüne aykırı kullanması,
- Ana veya babanın çocukla ciddi olarak ilgilenmemesi,
- Diğer önemli sebeplerin varlığı.
Kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması ağır bir önlem olduğundan, uygulamada öncelikle sınırlama veya refakatçi eşliğinde görüşme gibi daha hafif yollar değerlendirilir.
Aile içi şiddet varsa hâkim, 6284 sayılı Kanun kapsamında daha önce verilmiş kişisel ilişki kararının refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (6284 s. Kanun m.5/1-ç). Ayrıntılar için uzaklaştırma kararı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuk görüşmeye gitmek istemezse ne olur?
Bu durum uygulamada sık karşılaşılan ve hassas bir konudur. Velayet sahibi ebeveyn, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1). Bu nedenle çocuğun görüşmeye gitmemesi, velayet sahibinin yönlendirmesinden kaynaklanıyorsa velayet sahibi açısından olumsuz sonuçlar doğabilir.
Öte yandan idrak çağındaki çocuğun istek ve duyguları da göz ardı edilemez. Çocuğun görüşmeye karşı çıkmasının gerçek nedeni, gerekirse uzman incelemesiyle araştırılır. Çocuğun huzurunun tehlikeye girdiği anlaşılırsa kişisel ilişki yeniden düzenlenebilir veya sınırlanabilir (TMK m.324/2). Her olayda belirleyici ölçüt, çocuğun üstün yararıdır.
Refakatçi eşliğinde görüşme ne zaman söz konusu olur?
Bazı durumlarda kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması yerine, görüşmelerin bir refakatçi eşliğinde yapılmasına karar verilebilir. Uygulamada bu yol, çocuğun güvenliği veya huzuru bakımından somut bir risk bulunduğu ve bunun ortaya konduğu hallerde gündeme gelmektedir. Örneğin ebeveynin bağımlılık sorunu, şiddet geçmişi veya çocukla uzun süre hiç görüşmemiş olması gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Refakatçili görüşme, çocuk ile ebeveyn arasındaki bağın korunmasını sağlarken riskleri azaltmayı amaçlar. Koşullar düzeldiğinde düzenlemenin değiştirilmesi istenebilir. Aile içi şiddet halinde ise 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler ayrıca değerlendirilir.
Kişisel ilişki engellenirse ne olur?
Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1).
- Durumu belgeleyinGörüşmenin hangi tarih ve saatte engellendiğini, yazışmaları ve varsa tanıkları kayıt altına alın.
- Kararın yerine getirilmesini isteyinKişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için yetkili mercilere başvurulabilir. Usul konusunda bir avukattan destek almanız yararlı olur.
- Velayetin değiştirilmesini değerlendirinVelayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m.324/3).
Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi halinde velayetin değiştirilebileceğini kararında taraflara ihtar eder (TMK m.182/2). Bu ihtar, ebeveynlerin karara uyma konusunda daha dikkatli olmasını sağlamayı amaçlar. Velayetin değiştirilmesi konusunu velayet nasıl belirlenir yazımızda anlattık.
Kişisel ilişki düzenlemesi nasıl değiştirilir?
Boşanma kararında belirlenen kişisel ilişki düzenlemesi kesin ve değişmez değildir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hâkim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183).
Uygulamada çocuğun büyümesi, okula başlaması, ebeveynlerden birinin başka şehre taşınması gibi durumlar kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Bu talep için açılacak davada, boşanma davasında yetkili mahkemenin yanı sıra çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m.326). Davaya aile mahkemesi bakar.
Büyükanne, büyükbaba ve diğer yakınlar çocukla görüşebilir mi?
Kişisel ilişki hakkı kural olarak ana ve babaya aittir. Ancak olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir (TMK m.325). Örneğin ebeveynlerden birinin ölümü veya uzun süre ulaşılamaz olması gibi durumlarda büyükanne ve büyükbabanın torunla görüşme talebi değerlendirilebilir.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Görüşmelerin düzenli olarak engellenmesi, çocuğun yurt dışına veya başka şehre götürülmesi, şiddet ya da ihmal şüphesi gibi durumlarda kişisel ilişki düzenlemesinin değiştirilmesi veya velayetin yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu süreçte çocuğun yararını ön planda tutan bir yol izlemek önemlidir. Kişisel ilişki uyuşmazlıklarında ebeveynlerin birbirleriyle iletişimini mümkün olduğunca sakin ve yazılı olarak sürdürmesi, hem çocuğun huzurunu korur hem de ileride bir uyuşmazlık çıkarsa olayların ispatını kolaylaştırır. Görüşmelerin düzenli yapılıp yapılmadığını gösteren kayıtlar, velayet veya kişisel ilişki düzenlemesinin değiştirilmesi taleplerinde önem kazanabilir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Boşanmada çocuğu görme hakkı nasıl belirlenir?
Mahkeme boşanma kararında, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kişisel ilişkisini düzenler (TMK m.182). Görüşme düzeni çocuğun yaşı, okul durumu, ebeveynlerin yaşadığı yerler ve çocuğun üstün yararı dikkate alınarak belirlenir.
Baba çocuğu yatılı alabilir mi?
Kanunda yatılı görüşme için kesin bir yaş sınırı yoktur. Uygulamada çok küçük çocuklarda genellikle yatılı olmayan, daha kısa görüşmeler tercih edilir; çocuk büyüdükçe yatılı görüşme düzenlenebilir.
Eski eşim çocuğu göstermiyorsa ne yapabilirim?
Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi için ilgili mercilere başvurulabilir. Ayrıca kişisel ilişkinin engellenmesi, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir (TMK m.324/3).
Büyükanne ve büyükbaba torunla görüşebilir mi?
Olağanüstü hâller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki kurma hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir (TMK m.325).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.