Trafik kazasında yolcuysanız, trafik sigortası bakımından “üçüncü kişi” sayılırsınız ve bedensel zararlarınız için sigortaya başvurabilirsiniz. Tek taraflı kazada bindiğiniz aracın trafik sigortasına; iki araçlı kazada ise uygulamada hem bindiğiniz aracın hem de karşı aracın trafik sigortasına başvurulabileceği kabul edilmektedir. Hatır taşıması, emniyet kemeri takmamak veya alkollü sürücünün aracına bilerek binmek gibi durumlar ise tazminatta indirime yol açabilir. Bu yazıda yolcuların haklarını ve dikkat etmeleri gereken noktaları anlatıyoruz.
Yolcuyken kaza geçirdim, hangi sigortaya başvurabilirim?
Trafik sigortası, poliçedeki aracın işletilmesi sırasında üçüncü şahısların ölümüne veya yaralanmasına sebep olunmasından doğan, işletenin hukuki sorumluluğu kapsamındaki tazminatları karşılar (GŞ m.A.3). Araçta yolculuk eden kişi, kural olarak bu anlamda üçüncü kişidir.
İki veya daha fazla aracın karıştığı kazalarda Karayolları Trafik Kanunu, bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan birden fazla kişi sorumluysa bunların müteselsilen sorumlu olacağını düzenler (KTK m.88). Bu nedenle uygulamada, kazada kusuru bulunmayan yolcunun hem bindiği aracın hem de karşı aracın trafik sigortasına başvurabileceği kabul edilmektedir. Sigortacılar arasındaki paylaşım ise sorumluluk oranlarına göre kendi aralarında yapılır (KTK m.99).
Bununla birlikte, kazanın tamamen karşı tarafın ağır kusurundan kaynaklandığı gibi durumlarda işletenin sorumluluktan kurtulması gündeme gelebileceğinden (KTK m.86), hangi sigortacıya hangi oranda başvurulacağı somut olayda değerlendirilmelidir.
Dava açmadan önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur; sigortacı 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da tahkime başvurulabilir (KTK m.97). Ayrıntılar için sigortaya başvuru şartı yazımıza bakabilirsiniz.
| Durum | Kime başvurulur |
|---|---|
| Tek taraflı kaza (araç devrildi, bariyere çarptı vb.) | Bindiğiniz aracın trafik sigortası; limiti aşan kısım için sürücü ve araç işleteni |
| İki araçlı kaza | Uygulamada her iki aracın trafik sigortası (müteselsil sorumluluk, KTK m.88) |
| Karşı araç sigortasız veya kaçtı | Bindiğiniz aracın trafik sigortası; karşı araç bakımından Güvence Hesabı |
| Sürücü eşiniz, çocuğunuz veya anne-babanız | Bedensel zarar için bindiğiniz aracın trafik sigortası (yakınlık istisnası yalnız mallara ilişkindir) |
| Hatır için karşılıksız taşındınız | Yine aynı sigortalar; bindiğiniz araç tarafına yöneltilen talepte indirim gündeme gelebilir |
| Manevi tazminat | Trafik sigortası kapsamı dışında; kusurlu sürücü ve işleten, varsa İMM poliçesi |
Karşı araç sigortasızsa veya kaçtıysa Güvence Hesabı yazımız yol gösterici olabilir.
Tek taraflı kazada yolcu tazminat alabilir mi?
Evet. Araç başka bir araca çarpmadan, örneğin devrilerek, yoldan çıkarak veya bir bariyere çarparak kaza yaptığında, araçtaki yolcu bindiği aracın trafik sigortasına başvurabilir. Çünkü yolcu, o aracın işletenine göre üçüncü kişidir ve işletenin sorumluluğu trafik sigortasının teminatı altındadır.
Limit aşılırsa veya sigorta kapsamı dışında kalan zararlar varsa, kusurlu sürücüye (TBK m.49) ve aracın işletenine (KTK m.85) başvurulabilir. Yolcu kazada hayatını kaybettiyse yakınlarının hakları için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı, aracı kullanmayan yolcuların haklarını anlatır. Aracın işleteni (genellikle ruhsat sahibi) aynı araçta yolcu olarak bulunuyorsa, trafik sigortası işletenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu kapsadığından, kendi aracının trafik sigortasından talepte bulunması mümkün olmayabilir. Aracı kullanan sürücünün kendi zararı da farklı kurallara tabidir. Bu durumlar dosya bazında değerlendirilmelidir.
Sürücü yakınımsa tazminat alabilir miyim?
Birçok kazada yolcu, sürücünün eşi, çocuğu veya anne-babasıdır. Karayolları Trafik Kanunu ve Genel Şartlar, işletenin (sigortalının) eşi, usul ve füruu (anne-baba, çocuklar gibi alt ve üst soy), evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar sebebiyle ileri sürebilecekleri talepleri teminat dışında sayar (KTK m.92/b; GŞ m.A.6/ç).
Bu hükmün metni açıkça mallara gelen zararlardan söz eder; bedensel zararları kapsamaz. Dolayısıyla sürücünün veya işletenin yakını olmak, yaralanan yolcunun bedensel zararı için trafik sigortasına başvurmasını kendiliğinden engellemez. Ancak yolcunun aynı zamanda aracın işleteni olduğu durumlarda yukarıdaki uyarı geçerlidir.
Hatır taşıması nedir, tazminatı azaltır mı?
Hatır taşıması, bir kişinin herhangi bir karşılık almadan, sırf hatır için bir başkasını aracıyla taşımasıdır. Karayolları Trafik Kanunu’na göre yaralanan veya ölen kişi hatır için karşılıksız taşınmakta ise işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (KTK m.87).
Kanun metni “karşılıksız” taşımadan söz ettiği için, ücret karşılığı yapılan bir taşımada (örneğin ücretli yolcu taşımacılığında) bu hüküm kural olarak gündeme gelmez. Bir arkadaşınızın sizi karşılık almadan evinize bırakması ise tipik bir hatır taşıması örneğidir.
Uygulamada hatır taşıması nedeniyle tazminattan indirim yapılabildiği kabul edilmektedir. Bu indirim, hâkimin tazminatı belirlerken durumun gereğini ve kusurun ağırlığını göz önüne almasını öngören genel hükme (TBK m.51) dayandırılır ve bindiğiniz araç tarafına yöneltilen talepler bakımından gündeme gelir. Taşımanın gerçekten karşılıksız olup olmadığı, taraflar arasındaki ilişki ve ücret ya da başka bir menfaat bulunup bulunmadığı gibi hususlar somut olayda değerlendirilir.
Emniyet kemeri takmamak veya alkollü sürücünün aracına binmek tazminatı etkiler mi?
Türk Borçlar Kanunu’na göre zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa, hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m.52). Bu durum uygulamada müterafik kusur (zarar görenin ortak kusuru) olarak adlandırılır.
Emniyet kemeri: Yargıtay uygulamasında, kemer takılmamasının yaralanmayı ağırlaştırdığı, yani zararın artmasına etkili olduğu somut olarak ortaya konursa tazminattan indirim yapılabildiği görülmektedir. Ancak bu indirim her kemersiz yolcuda otomatik olarak uygulanmaz; kemer takılmadığına dair somut bir delil bulunmadığı veya yaralanmanın kemer takılsaydı da önlenemeyeceği durumlarda indirim yapılmaması gerektiği yönünde kararlar da bulunmaktadır.
Alkollü sürücünün aracına binmek: Sürücünün alkollü olduğunu bilerek ve kendi isteğiyle araca binen yolcu bakımından, Yargıtay uygulamasında bu durumun müterafik kusur sayılarak tazminattan indirim yapılabildiği görülmektedir. Yolcunun sürücünün alkollü olduğunu bilip bilmediği somut delillere göre değerlendirilir.
Bu durumlar tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; indirim yapılıp yapılmayacağı ve oranı somut olaya göre hâkimin takdirine bağlıdır. Sürücünün alkollü olmasının sigorta ile sigortalısı arasındaki ilişkiye etkisini alkollü ve ehliyetsiz sürücü kazası yazımızda anlattık.
Yolcu hangi zararlarını isteyebilir?
Kazada yaralanan yolcu, diğer zarar görenler gibi şu kalemleri talep edebilir:
- Tedavi giderleri: KTK m.98 kapsamındaki sağlık hizmet bedelleri SGK tarafından karşılanır; ayrıntılar tedavi giderlerini kim öder yazımızda.
- Geçici iş göremezlik ve bakıcı gideri: Bkz. geçici iş göremezlik ve bakıcı gideri.
- Sürekli sakatlık tazminatı: Kalıcı sakatlık kaldıysa; bkz. sürekli sakatlık tazminatı.
- Yolcunun yanındaki eşya: Trafik sigortası, zarar görenlerin beraberinde bulunan bagaj ve benzeri eşya dışında araçta taşınan eşyanın zararlarını teminat dışında sayar (GŞ m.A.6/e). Yanınızdaki eşyanın durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
- Manevi tazminat: Trafik sigortası kapsamında değildir (KTK m.92/f); kusurlu sürücü ve işletenden istenir. Bkz. manevi tazminat.
2026 yılı için otomobillerde trafik sigortasının kişi başı sağlık, sakatlanma ve ölüm teminatı limiti 3.600.000 TL’dir. Limiti aşan zararlar sürücü ve işletenden, varsa İMM poliçesinden istenebilir.
Sigortacı, Genel Şartlarda belirlenen gerekli belgelerin kendisine iletilmesinden itibaren 8 iş günü içinde ödeme yapmakla yükümlüdür (KTK m.99). Sürücünün alkollü veya ehliyetsiz olması gibi durumlar sigortacının kendi sigortalısına rücu etmesini (ödediğini geri istemesini) sağlayabilir; ancak bu tür haller zarar görene karşı ileri sürülemez (KTK m.95) ve sigortacı rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremez (GŞ m.B.4). Kazanın oluşuna ilişkin belgeler, yaralanmanıza ait tıbbi kayıtlar ve varsa maluliyet raporu, başvurunuzun temel belgeleridir.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Yolcu dosyalarında birden fazla sigortacı, hatır taşıması ve müterafik kusur gibi konular bir arada bulunabilir. Şu durumlarda hukuki destek almak faydalı olabilir:
- Hangi sigortaya veya sigortalara başvurulacağı konusunda tereddüt varsa,
- Sigorta şirketi hatır taşıması veya emniyet kemeri gerekçesiyle yüksek bir indirim uyguladıysa,
- Sürücü yakınınızsa ve sigorta şirketi yakınlık gerekçesiyle başvurunuzu reddettiyse,
- Aracın işleteni de araçta bulunuyorsa veya kazada ölüm meydana geldiyse.
Kazanın hemen ardından yapılması gerekenler için kaza yaptım ne yapmalıyım rehberimize bakabilirsiniz. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yolcuyken kaza geçirdim, hangi sigortaya başvurmalıyım?
Tek taraflı kazada bindiğiniz aracın trafik sigortasına başvurursunuz. İki veya daha fazla aracın karıştığı kazada, işletenlerin müteselsil sorumluluğu nedeniyle uygulamada hem bindiğiniz aracın hem karşı aracın trafik sigortasına başvurulabileceği kabul edilmektedir.
Tek taraflı kazada yolcu tazminat alabilir mi?
Evet. Yolcu trafik sigortası bakımından üçüncü kişidir ve bedensel zararları için bindiği aracın trafik sigortasına, limiti aşan kısım için sürücüye ve araç işletenine başvurabilir. Hatır taşıması veya müterafik kusur gibi hususlar tazminatı etkileyebilir.
Eşimin kullandığı araçta yaralandım, sigortadan tazminat alabilir miyim?
Trafik sigortasında işletenin eşi, usul ve füruu gibi yakınlarının yalnızca MALLARINA gelen zararlar teminat dışıdır (KTK m.92/b; GŞ m.A.6/ç). Bu hüküm bedensel zararlardan söz etmez. Ancak aracın işleteni (ruhsat sahibi) siz iseniz durum farklı olabilir; dosya bazında değerlendirilmelidir.
Hatır taşıması tazminatı azaltır mı?
Hatır için karşılıksız taşınan yolcunun zararında işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (KTK m.87). Uygulamada hatır taşıması nedeniyle, bindiğiniz araç tarafına yöneltilen talepte tazminattan indirim yapılabildiği kabul edilmektedir.
Emniyet kemeri takmadıysam tazminat alamaz mıyım?
Tazminat hakkınız ortadan kalkmaz. Ancak kemer takılmamasının yaralanmayı ağırlaştırdığı somut olarak ortaya konursa hâkim, müterafik kusur nedeniyle tazminatı indirebilir (TBK m.52). Bu, her kemersiz yolcuda otomatik uygulanan bir indirim değildir.
Alkollü sürücünün aracına bindim, tazminat alabilir miyim?
Tazminat hakkınız kendiliğinden ortadan kalkmaz. Ancak sürücünün alkollü olduğunu bilerek kendi isteğinizle araca bindiyseniz, Yargıtay uygulamasında bu durumun müterafik kusur sayılarak tazminattan indirim yapılabildiği görülmektedir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, m.85, m.86, m.87, m.88, m.92, m.97, m.99
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49, m.51, m.52, m.56
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (RG 14.05.2015/29355, 01.07.2026 itibarıyla güncel hali), m.A.3, A.5, A.6
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.