Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk mu, Tüketici Hakem Heyeti mi?

Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk mu, Tüketici Hakem Heyeti mi?

Ayıplı mal veya hizmette hakem heyetine mi arabulucuya mı gidilir? Parasal sınır kuralı, tüketici arabuluculuğu, istisnalar ve ücret.

Tüketici uyuşmazlıklarında hangi yola gideceğiniz, uyuşmazlığın değerine bağlıdır. Değeri kanundaki parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; sınırın üzerindekiler ise tüketici mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.68 ve m.73/A). Bu yazıda iki yol arasındaki farkı, istisnaları ve tüketiciye tanınan özel kuralları anlatıyoruz.

Kimler tüketici sayılır?

Bu yazıdaki kurallar, uyuşmazlığın bir tüketici işleminden doğmasına bağlıdır. Kanuna göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Tüketici işlemi ise mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden kişiler ile tüketiciler arasında kurulan; eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler dahil her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir (6502 m.3).

Örneğin bir kişinin evinde kullanmak için aldığı buzdolabı tüketici işlemidir; aynı buzdolabını işlettiği restoran için alan bir tacir ise tüketici sayılmaz ve uyuşmazlık, niteliğine göre ticari dava olabilir. Bu ayrım, hangi mercinin görevli olduğunu ve hangi arabuluculuk kurallarının uygulanacağını belirler. Ticari uyuşmazlıklar için ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici hakem heyeti mi, arabuluculuk mu: Nasıl karar verilir?

Belirleyici ölçüt, uyuşmazlığın değeridir:

Tüketici hakem heyeti

Değeri yasal parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk şartı yoktur. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır (6502 m.68).

Arabuluculuk ve tüketici mahkemesi

Değeri sınırın üzerinde olan uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz. Bu uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.68/1, m.73/A).

Parasal sınır, her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere, Vergi Usul Kanununa göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır (6502 m.68/4). Güncel sınır her yıl Ticaret Bakanlığının tebliğiyle Resmî Gazete’de ilan edilir. Tutar her yıl değiştiğinden bu yazıda yer verilmemiştir; başvuru tarihinde güncel tebliği kontrol etmeniz gerekir.

Her iki durumda da tarafların İcra ve İflas Kanunundaki hakları saklıdır (6502 m.68/1). Tüketiciler ayrıca ilgili mevzuata göre başka alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine de başvurabilir (6502 m.68/5).

Tüketici hakem heyeti nasıl çalışır?

Tüketici hakem heyetleri, kendilerine yapılan başvuruları kabul etmek zorundadır (6502 m.68/2). Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir; hakem heyeti bulunmayan yerlerde ilçe kaymakamlığına başvurulur (6502 m.68/3).

Hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir (6502 m.70/1-2). Taraflar kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak talep üzerine hâkim tedbir yoluyla durdurabilir (6502 m.70/3). İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin verdiği karar kesindir (6502 m.70/5).

Hakem heyetleri vekâlet ücretine hükmedemez (6502 m.70/1). Hakem heyetinin tüketici lehine verdiği bir karar itiraz üzerine iptal edilirse, kural olarak tüketici aleyhine vekâlet ücretine hükmedilir; ancak iptal, mevcut olduğu hâlde hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye sunulmasından kaynaklanıyorsa tüketici aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez (6502 m.70/6). Bu nedenle hakem heyetine başvururken elinizdeki bütün belgeleri sunmanız önemlidir.

Tüketici arabuluculuğu hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?

Kanuna göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 m.73/A-1). Tüketici mahkemeleri, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklara bakar (6502 m.73/1). Örneğin ayıplı araç, ayıplı konut eşyası, abonelik sözleşmeleri veya hizmet sözleşmelerinden doğan ve değeri hakem heyeti sınırını aşan uyuşmazlıklar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Kanun şu durumları açıkça arabuluculuk şartının dışında bırakmıştır (6502 m.73/A-1):

İstisna Açıklama
Tüketici hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar Sınırın altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine gidilir
Hakem heyeti kararlarına itirazlar Doğrudan tüketici mahkemesine itiraz edilir
6502 m.73/6 davaları Bakanlık, kamu kurumları ve tüketici örgütlerinin genel olarak tüketicileri ilgilendiren davaları
6502 m.74 davaları Seri malın ayıplı olduğunun tespiti, üretim veya satışın durdurulması, toplatılması davaları
Taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıkları Örneğin tüketici işlemi niteliğindeki konut satışında tapu iptali ve tescil talebi

Genel kurallar için zorunlu arabuluculuk nedir yazısına bakabilirsiniz.

Tüketici arabuluculuğunda tüketiciye özel kurallar nelerdir?

Kanun, tüketiciyi korumak için arabuluculuk sürecinde iki önemli kural öngörür:

1. Katılmama yaptırımı tüketiciye uygulanmaz. Genel kurala göre ilk toplantıya geçerli mazeretsiz katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (HUAK m.18/A-11). Bu hüküm tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 m.73/A-2). Satıcı veya sağlayıcı katılmazsa ise yaptırım ona uygulanabilir. Ayrıntılar için arabuluculuk toplantısına gitmezsem ne olur yazısına bakabilirsiniz.

2. Tüketicinin arabuluculuk ücreti Bakanlık bütçesinden karşılanır. Taraflara ulaşılamaması, katılım olmaması, tarafların anlaşması veya anlaşamaması hâllerinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ancak bu hâllerde karşılanan ücret, tarifenin Birinci Kısmına göre iki saatlik ücret tutarını geçemez (6502 m.73/A-3). Arabuluculuk sonrasında açılan dava tüketici lehine sonuçlanırsa, bu ücret davalıdan tahsil edilir (6502 m.73/A-4). Ücret tutarları her yıl tarifeyle belirlendiğinden burada yer verilmemiştir.

Tüketici arabuluculuğu nasıl işler?

  1. Değeri belirleyinUyuşmazlığın değerini ve güncel hakem heyeti sınırını karşılaştırın. Sınırın altındaysa hakem heyetine, üzerindeyse arabuluculuk bürosuna gidilir.
  2. Arabuluculuk bürosuna başvurunBaşvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (HUAK m.18/A-4). Tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabildiği için (6502 m.73/5) bu yerdeki büroya başvuru mümkündür.
  3. GörüşmelerArabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatabilir (HUAK m.18/A-9).
  4. SonuçAnlaşma olursa anlaşma belgesi düzenlenir; anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenerek tüketici mahkemesinde dava açılır.

Anlaşma belgesinin icra gücü için arabuluculuk anlaşma belgesi ilam yerine geçer mi yazısına bakabilirsiniz. Anlaşılan hususlarda artık dava açılamayacağını unutmayın (HUAK m.18/5).

Yanlış merciye gitmenin zaman kaybettireceğini de unutmayın: Sınırın üzerindeki bir uyuşmazlık için hakem heyetine başvurulamaz; sınırın altındaki bir uyuşmazlıkta ise hakem heyetine başvuru zorunludur (6502 m.68/1). Değerin sınıra yakın olduğu dosyalarda talep tutarını dikkatle belirleyin.

Arabuluculukta tüketici neleri talep edebilir?

Arabuluculuk, tüketicinin kanundan doğan haklarını değiştirmez; yalnızca bu haklar üzerinde tarafların uzlaşmasını sağlamaya yöneliktir. Örneğin ayıplı mal uyuşmazlığında tüketicinin sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim gibi seçimlik hakları (6502 m.11), görüşmelerde pazarlık konusu olabilir. Taraflar bu seçeneklerden biri üzerinde ya da kanunda öngörülmeyen ama ikisinin de kabul ettiği başka bir çözüm üzerinde anlaşabilir.

Anlaşma, tarafların serbestçe tasarruf edebildiği konularla sınırlıdır (HUAK m.1/2). Görüşmelerde yapılan teklifler gizlidir ve anlaşma sağlanamazsa açılacak davada delil olarak kullanılamaz (HUAK m.4 ve m.5). Bu sayede tüketici, örneğin bir indirim teklifini kabul etmeyi düşündüğünü söylese bile, dava açıldığında bu beyanla bağlı kalmaz.

Arabuluculuk süreleri tüketiciyi etkiler mi?

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15). Ayıplı mal ve hizmetlerde kanuni sürelerin bulunduğu dikkate alındığında bu kural önemlidir; ancak süre yalnızca durur, sıfırlanmaz. Ayrıntılar için arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu yazısına bakabilirsiniz.

Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa tüketici, son tutanağı dava dilekçesine ekleyerek tüketici mahkemesinde dava açar. Tüketici davaları tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (6502 m.73/5); tüketici mahkemesinde görülen davalar HMK’daki basit yargılama usulüne göre yürütülür (6502 m.73/4).

Arabulucu satıcının mı tüketicinin mi tarafındadır?

Arabulucu iki tarafın da vekili değildir. Görevini tarafsız, özenle ve şahsen yürütmek, taraflar arasında eşitliği gözetmek zorundadır (HUAK m.9). Tüketiciyi koruyan kurallar kanun tarafından getirilmiştir; arabulucu bu kuralları uygular, ancak bir tarafı savunmaz. Görüşmelerde yapılan teklifler ve kabuller sonradan açılan davada delil olarak kullanılamaz (HUAK m.5).

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Uyuşmazlığın değerinin doğru belirlenmesi, satıcı ile üretici veya ithalatçının sorumluluğunun ayrılması ve taşınmazla ilgili istisnaların uygulanıp uygulanmadığı, hangi merciye gidileceğini doğrudan etkiler. Özellikle yüksek değerli araç, konut veya hizmet uyuşmazlıklarında, anlaşma teklifini kabul etmeden önce haklarınızı bilmeniz önemlidir.

Ayıplı malda tüketicinin seçimlik hakları için Ayıplı Mal: Tüketici Hakları ve Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Rehberi yazımıza da bakabilirsiniz.

Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Tüketici hakem heyeti parasal sınırı ne kadar?

Sınır, her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır ve Ticaret Bakanlığının tebliğiyle ilan edilir (6502 m.68/4). Güncel tutarı başvuru tarihinde Bakanlık duyurularından kontrol etmeniz gerekir.

Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda kural olarak arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.73/A-1). Kanunda sayılan istisnalar bu kuralın dışındadır.

Tüketici arabuluculuğa katılmazsa ceza öder mi?

Hayır. İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan tarafa uygulanan masraf yaptırımı (HUAK m.18/A-11) tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 m.73/A-2).

Tüketici hakem heyeti kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Taraflar kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (6502 m.70).

Konut satışında tapu iptali için arabuluculuk gerekir mi?

Tüketici işlemi niteliğinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (6502 m.73/A-1/d).

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Arabuluculuk

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin