Arabuluculuk Süreci Zamanaşımını Durdurur mu? Hak Düşürücü Süreler ve Dava Açma Süreleri

Arabuluculuk Süreci Zamanaşımını Durdurur mu? Hak Düşürücü Süreler ve Dava Açma Süreleri

Arabulucuya başvurmak zamanaşımını keser mi, durdurur mu? Dava şartı ve ihtiyari arabuluculukta sürelerin durumu, işe iade ve ihtiyati haciz süreleri.

Evet, arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur. Dava şartı olan arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15). Ancak bu bir “kesilme” değildir: son tutanaktan sonra süre sıfırdan başlamaz, kaldığı yerden devam eder. Bu yazıda arabuluculuğun zamanaşımı, hak düşürücü süreler ve dava açma süreleri üzerindeki etkisini resmî metne dayanarak anlatıyoruz.

Zamanaşımı ve hak düşürücü süre ne demek?

Zamanaşımı, bir alacağın kanunda belirlenen süre içinde talep edilmemesi hâlinde borçlunun “zamanaşımı def’i” ileri sürerek ödemekten kaçınabilmesidir. Hak düşürücü süre ise içinde kullanılmayan hakkın tamamen ortadan kalktığı süredir; mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır.

Hukukta zamanaşımının işleyişini etkileyen iki farklı kavram vardır:

Durma

Süre belli bir dönem işlemez. Durma sebebi sona erince süre kaldığı yerden devam eder; önceden geçen süre silinmez (TBK m.153).

Kesilme

Süre o ana kadar geçen kısım silinerek yeniden başlar. Örneğin borcun ikrarı, dava açılması veya icra takibi zamanaşımını keser (TBK m.154, m.156).

Arabuluculuk için kanun “durma” kavramını kullanmıştır. Bu ayrım pratikte çok önemlidir.

Ayrıca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m.161). Yani zamanaşımı dolmuş bir alacak için açılan davada, davalı zamanaşımı savunmasında bulunursa sonuç doğar. Hak düşürücü sürede ise durum farklıdır: süre geçmişse hak sona ermiş olur ve bu durum yargılamada kendiliğinden gözetilir. Arabuluculuk kuralı her iki süre türünü de korur; ancak hangi sürenin söz konusu olduğunu bilmek, süre hesabında hata yapmamak için gereklidir.

Durma pratikte nasıl işler?

Sözle anlatmak gerekirse: Bir alacak için zamanaşımı süresi işlemekteyken arabuluculuk bürosuna başvurulduğunu düşünün. Başvuru günü itibarıyla süre “dondurulur”. Arabuluculuk görüşmeleri sürdüğü müddetçe süreden hiçbir şey eksilmez. Son tutanak düzenlendiği gün süre, başvuru gününde kaldığı noktadan işlemeye devam eder. Başvurudan önce geçmiş olan süre silinmez; bu nedenle son tutanaktan sonra elinizde yalnızca başvuru gününde kalmış olan süre vardır.

Dava şartı arabuluculukta süreler nasıl etkilenir?

Kanunun ilgili hükmü açıktır: “Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.” (HUAK m.18/A-15). İş uyuşmazlıkları için aynı kural 7036 m.3/17’de yer alır.

Bu hükmün sonuçları şunlardır:

  • Durma, büroya başvuru tarihinde başlar; arabulucunun görevlendirildiği veya ilk toplantının yapıldığı tarihte değil.
  • Durma, son tutanağın düzenlendiği tarihte sona erer.
  • Son tutanaktan sonra süre, başvuru tarihinde kaldığı yerden işlemeye devam eder.
  • Kural, dava şartı arabuluculuğun bütün türlerinde (iş, ticari, tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşuluk, ortaklığın giderilmesi) uygulanır.
Dikkat

Zamanaşımının dolmasına çok az süre kala arabulucuya başvurulursa, son tutanaktan sonra dava açmak için de çok az süre kalır. Arabuluculuk süreyi uzatmaz, yalnızca süreç boyunca dondurur. Son tutanağı aldığınız anda kalan süreyi kontrol edin.

Kuralın dava şartı arabuluculuğun bütün türlerinde aynı olması, uygulamada kolaylık sağlar: işçi alacağı, kira alacağı veya ticari bir fatura alacağı için hangi büroya başvurulursa başvurulsun, süre başvuru günü durur ve son tutanak günü yeniden işlemeye başlar.

Somut bir alacağın zamanaşımı süresinin ne kadar olduğu ve ne zaman başladığı uyuşmazlığın türüne göre değişir. Hesaplama somut dosyaya göre yapılmalıdır. Örneğin trafik kazası tazminatlarındaki süreler için trafik kazası zamanaşımı yazısına bakabilirsiniz.

İhtiyari arabuluculukta durum farklı mı?

Evet, kanun ihtiyari (isteğe bağlı) arabuluculuk için ayrı bir kural öngörür. HUAK m.16’ya göre:

  • Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulursa süreç, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bunun bir tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren başlar.
  • Dava açıldıktan sonra arabulucuya başvurulursa süreç, mahkemenin arabuluculuk davetinin taraflarca kabul edilmesi veya tarafların arabulucuya başvurma konusunda anlaştıklarını mahkemeye bildirmesi ya da bunun duruşma tutanağına geçirilmesiyle başlar.
  • Sürecin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz (HUAK m.16/2).
Dava şartı arabuluculuk İhtiyari arabuluculuk
Etkinin başladığı an Büroya başvuru tarihi Sürecin devamı konusunda anlaşmanın tutanağa geçirildiği tarih (dava öncesi)
Etkinin bittiği an Son tutanağın düzenlendiği tarih Arabuluculuk faaliyetinin sona erdiği tarih
Dayanak HUAK m.18/A-15; 7036 m.3/17 HUAK m.16

İhtiyari arabuluculukta karşı tarafa yalnızca davet göndermek bu etkiyi doğurmaz; kanun, sürecin devamı konusunda tarafların ve arabulucunun anlaşmasını ve bunun tutanağa bağlanmasını arar. Karşı taraf davete olumlu cevap vermezse süreç hiç başlamamış olabilir.

İşe iadede süreler nasıl işler?

İşe iade taleplerinde, zamanaşımının durmasından bağımsız olarak İş Kanununda özel süreler vardır (İş K. m.20):

  • Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur.
  • Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
  • Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açıldığı için dava usulden reddedilirse, kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

Bu süreler kaçırılırsa işe iade talebi bakımından ciddi hak kaybı doğabilir. Süreç için işçi-işveren arabuluculuğu adım adım yazısına bakabilirsiniz.

İhtiyati haciz, ihtiyati tedbir ve icra takibi varsa ne olur?

Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir kararı alınmışsa HMK m.397/1’deki, ihtiyati haciz kararı alınmışsa İİK m.264/1’deki dava açma süresi, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (HUAK m.18/A-16).

Arabuluculuk bürosuna başvurulduktan sonra başvuran taraf aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili icra takibi yapılırsa, başvuran taraf son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde İİK m.72 uyarınca menfi tespit davası açıp talep ederek İİK m.72/2 hükmünden yararlanabilir (HUAK m.18/A-16). Ticari alacaklardaki uygulaması için ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.

Bu kuralların amacı, dava açmadan önce arabulucuya gitme zorunluluğunun tedbir ve haciz kararlarının hükümsüz kalmasına yol açmamasıdır. Yine de süreler son tutanakla birlikte yeniden işlemeye başladığından, tedbir veya haciz kararı almış tarafın son tutanaktan sonra davayı gecikmeden açması gerekir.

Yanlış büroya başvurursam veya birden fazla başvuru yaparsam ne olur?

Karşı taraf, en geç ilk toplantıda büronun yetkisine itiraz edebilir. İtiraz kabul edilirse, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurulabilir; bu takdirde yetkisiz büroya başvurma tarihi, yetkili büroya başvurma tarihi olarak kabul edilir (HUAK m.18/A-8; iş uyuşmazlıklarında 7036 m.3/9). Böylece süreler bakımından ilk başvurunun etkisi korunur. Bir haftalık süre kaçırılırsa bu koruma kaybedilebilir.

Tarafların ve uyuşmazlık konusunun aynı olduğu durumlarda birden fazla başvuru yapılmışsa, başvurunun hukuki sonuçları bakımından ilk başvuru esas alınır (Yönetmelik m.23/2).

Arabuluculuk bittikten sonra nelere dikkat etmeliyim?

Son tutanak düzenlendiği anda süreler yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle şu noktalar önem taşır:

  • Son tutanağın aslını veya onaylı örneğini alın. Dava açarken son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır (HUAK m.18/A-2). Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre de kaçırılırsa dava usulden reddedilir.
  • Kalan süreyi hesaplayın. Başvuru tarihinde zamanaşımından geriye ne kadar süre kaldıysa, son tutanaktan sonra kullanabileceğiniz süre de o kadardır. Hesap somut dosyaya göre yapılmalıdır.
  • Özel süreleri ayrıca takip edin. İşe iadede son tutanaktan itibaren iki hafta (İş K. m.20), başvuru sonrasında aleyhinize başlatılan icra takibine karşı menfi tespit için son tutanaktan itibaren iki hafta (HUAK m.18/A-16) gibi kısa süreler doğrudan son tutanak tarihine bağlıdır.

Arabuluculukta dile getirilmeyen talepler için süre durur mu?

Yönetmelik, büroya başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımının “uyuşmazlık konusu hususlarda” duracağını belirtir (Yönetmelik m.27/1). Başvuru sırasında da başvurandan uyuşmazlık konusuna ilişkin hususları açıklaması istenir (Yönetmelik m.23/4). Arabuluculukta hiç ileri sürülmeyen bir talebin sonradan davada ileri sürülmesi hâlinde, bu talep bakımından hem dava şartının hem de zamanaşımının durmasının nasıl değerlendirileceği konusunda uygulamada farklı yaklaşımlar görülebilir. Bu nedenle başvuruda, talep edilen bütün alacak kalemlerini açıkça belirtmek ihtiyatlı bir yaklaşımdır.

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin sonuna yaklaşılmışsa, arabuluculuğa başvurmadan önce kalan sürenin doğru hesaplanması ve son tutanaktan sonra davanın vakit kaybetmeden açılması gerekir. Hangi sürenin zamanaşımı, hangisinin hak düşürücü süre olduğu ve sürenin ne zaman başladığı da her uyuşmazlıkta ayrı değerlendirilir.

Genel çerçeve için zorunlu arabuluculuk nedir yazısına bakabilirsiniz. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Arabulucuya başvurmak zamanaşımını keser mi?

Hayır, kanun 'kesilme' değil 'durma' öngörür. Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur; son tutanaktan sonra kalan süre işlemeye devam eder (HUAK m.18/A-15).

Son tutanaktan sonra dava açmak için ne kadar sürem var?

Genel olarak, başvuru tarihinde zamanaşımından geriye ne kadar süre kaldıysa son tutanaktan sonra o kadar süreniz vardır. İşe iadede ise son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır (İş K. m.20).

Hak düşürücü süre arabuluculukta işler mi?

Dava şartı arabuluculukta büroya başvurudan son tutanağa kadar hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15).

Yanlış yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurdum, sürem yanar mı?

Yetki itirazı kabul edilirse, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurulursa ilk başvuru tarihi esas alınır (HUAK m.18/A-8).

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Arabuluculuk

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin