İşçi-işveren arabuluculuğu, iş davası açmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olduğu süreçtir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai gibi işçi alacakları; işverenin işçiden alacakları ve işe iade talepleri bu kapsamdadır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Bu yazıda süreci adım adım, süreleriyle birlikte anlatıyoruz.
İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk hangi davalarda zorunlu?
Kanuna göre, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 m.3/1). Bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da aynı kurala tabidir.
Kural yalnızca işçiler için değildir; işverenin işçiden talep edeceği alacak ve tazminatlar da kapsamdadır. Basın Kanunundaki gazeteciler ve Deniz İş Kanunundaki gemiadamları da bu madde bakımından işçi sayılır (7036 m.3/20).
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3). Bu davalar doğrudan açılabilir.
İşe iade için süreler nasıl işler?
İşe iade, en sıkı sürelere bağlı iş uyuşmazlığıdır. İş Kanunu m.20’ye göre:
- İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesihte sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.
- Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir.
- Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açıldığı için dava usulden reddedilirse, ret kararı taraflara resen tebliğ edilir; kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.
Kıdem, ihbar, ücret gibi alacak taleplerinde ise böyle kısa bir başvuru süresi yoktur; bu taleplerde alacağın zamanaşımı süresi önem taşır. Arabuluculuğun zamanaşımına etkisini arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu yazısında anlattık.
İşçi-işveren arabuluculuğu adım adım
- Talebinizi ve belgelerinizi netleştirinHangi alacakları (kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma, yıllık izin vb.) veya işe iadeyi talep edeceğinizi belirleyin. İş sözleşmesi, bordrolar, fesih bildirimi, banka kayıtları gibi belgeleri hazırlayın. Tutarların hesabı somut dosyaya göre yapılır.
- Doğru büroya başvurunBaşvuru, karşı tarafın (birden fazla ise bunlardan birinin) yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna; büro yoksa görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır (7036 m.3/5). Başvuru dilekçeyle, bürodaki formla veya elektronik ortamda yapılabilir (Yönetmelik m.23/3).
- İletişim bilgilerini verinKendi iletişim bilgilerinizi ve elinizdeyse işverenin/işçinin bilgilerini büroya bildirin. Büro resmî kayıtlardan da araştırma yapabilir (7036 m.3/7).
- Arabulucu görevlendirilirArabulucu, listeden büro tarafından belirlenir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir (7036 m.3/6).
- İlk toplantıya davetArabulucu tarafları her türlü iletişim aracıyla bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder; bu işlemleri belgeye bağlar (7036 m.3/8).
- Görüşmeler (en fazla 3+1 hafta)Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatabilir (7036 m.3/10).
- Son tutanakAnlaşma, anlaşamama, taraflara ulaşılamaması veya katılım olmaması hâlinde arabulucu son tutanağı düzenler ve büroya bildirir (7036 m.3/11).
- Gerekirse davaAnlaşma olmazsa son tutanağın aslı veya arabulucunun onayladığı örneği dava dilekçesine eklenerek iş mahkemesinde dava açılır (7036 m.3/2).
Görüşmelere kimler katılabilir?
Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelerde işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir (7036 m.3/18). Görüşmeler, taraflar aksini kararlaştırmadıkça arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı olduğu adalet komisyonunun yetki alanında yürütülür (7036 m.3/19).
Karşı taraf, büronun yetkili olmadığını düşünüyorsa en geç ilk toplantıda, yerleşim yeri ve işin yapıldığı yere ilişkin belgeleri sunarak itiraz edebilir. Bu itirazı sulh hukuk mahkemesi dosya üzerinden kesin olarak karara bağlar. İtiraz kabul edilirse kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde yetkili büroya başvurulursa, ilk başvuru tarihi esas alınır (7036 m.3/9).
İlk toplantıya geçerli bir mazeret olmadan katılmamanın ciddi masraf sonuçları vardır. Ayrıntılar için arabuluculuk toplantısına gitmezsem ne olur yazısına bakabilirsiniz.
Son tutanak nedir, neler yazılır?
Son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin nasıl sonuçlandığını gösteren belgedir. Arabulucu, taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatlarınca imzalanır; taraflar imzalamazsa sebebi belirtilerek yalnız arabulucu imzalar (HUAK m.17/2). Faaliyetin sonucu dışında tutanağa hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir (HUAK m.17/3).
Üzerinde anlaşılan alacak kalemleri, tutarları, ödeme tarihi ve şekli açıkça yazılır. Anlaşılan hususlarda artık dava açılamaz (HUAK m.18/5). Belgenin icra gücü aşağıda ayrıca anlatılmıştır.
Anlaşamama son tutanağı düzenlenir. Bu tutanak dava dilekçesine eklenir. İşe iadede son tutanaktan itibaren iki haftalık dava açma süresi başlar (İş K. m.20).
Taraflar taleplerin yalnızca bir kısmında anlaşabilir. Bu durumda anlaşılan ve anlaşılamayan hususlar son tutanakta açıkça belirtilir (Yönetmelik m.25/7). Anlaşılamayan kalemler için dava hakkı devam eder. Bu nedenle tutanaktaki ifadelerin net olması, sonradan “hangi alacak kapandı” tartışmasını önler.
Anlaşma belgesi icraya konulabilir mi?
İşveren anlaşmaya rağmen ödeme yapmazsa ne olacağı, belgenin hukuki gücüne bağlıdır. 7036 sayılı Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde HUAK uygulanır (7036 m.3/21). HUAK’a göre:
- Taraflar anlaşma belgesine mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alabilir; şerhli belge ilam niteliğinde sayılır. Dava açılmadan önceki arabuluculukta şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenir (HUAK m.18/2).
- Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/4).
İlam niteliğindeki bir belge, borç ödenmezse yeniden dava açmaya gerek kalmadan ilamlı icra yoluyla takibe konulabilir. Bu nedenle ödeme tarihi, tutar ve ödeme şekli belgede açıkça yazılmalıdır. Konunun ayrıntıları için anlaşma belgesi ilam yerine geçer mi yazısına bakabilirsiniz.
İşe iadede özel hakem yolu
İşe iade uyuşmazlığında arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlığı son tutanaktan itibaren iki haftalık süre içinde iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürebilir (İş K. m.20/1). Özel hakem de mahkeme gibi feshin geçerli olup olmadığına ve işe başlatmama hâlinde ödenecek tazminat ile boşta geçen süre ücretine karar verir (İş K. m.21). Bu yol tarafların ortak iradesine bağlıdır; taraflardan biri kabul etmezse iş mahkemesine gidilir.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Arabuluculuk ücreti, her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir; tutarlar her yıl değiştiği için bu yazıda yer verilmemiştir. Kanundaki temel kurallar şunlardır (7036 m.3/13-14):
- Taraflar anlaşırsa, ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır.
- Taraflara ulaşılamaması, katılım olmaması veya iki saatten kısa görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.
- İki saati aşan görüşmelerde anlaşma olmazsa, aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır.
- Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan ücret, sonradan açılan davada yargılama giderlerinden sayılır.
Ücreti karşılayamayacak durumda olan taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinin kararıyla adli yardımdan yararlanabilir (HUAK m.13/3).
Arabulucu işçinin mi işverenin mi tarafında?
Arabulucu, iki tarafın da vekili değildir. Görevini tarafsız, özenle ve şahsen yürütmek ve taraflar arasındaki eşitliği gözetmek zorundadır (HUAK m.9). Arabulucu olarak görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili sonradan açılan davada taraflardan birinin avukatı olamaz (HUAK m.9/4).
Görüşmelerde yapılan teklifler, kabuller ve sadece arabuluculuk için hazırlanan belgeler sonradan davada delil olarak kullanılamaz (HUAK m.5). Bu sayede taraflar, dava riskini düşünmeden çözüm arayabilir. Bununla birlikte arabulucu, bir tarafın alacağını hesaplayıp onun adına pazarlık yapmaz; bu iş tarafın kendisine veya avukatına düşer.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
İşe iade gibi kısa ve kaçırılması telafisi güç sürelere bağlı taleplerde, fesih bildirimini aldığınız andan itibaren süreyi takip etmek kritik önemdedir. Alacak taleplerinde de anlaşma belgesini imzalamadan önce hangi kalemlerden vazgeçtiğinizi bilmeniz gerekir; çünkü anlaşılan hususlarda yeniden dava açılamaz.
Ayrıca başvuruda bütün alacak kalemlerinin belirtilmesi, karşı tarafın (işverenin) doğru unvanla gösterilmesi ve iletişim bilgilerinin eksiksiz verilmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesi ve sonradan “bu talep arabuluculukta konuşulmadı” tartışmasının önlenmesi açısından önemlidir.
İşe iade davasındaki süreler ve şartlar için İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Zorunlu Arabuluculuk Aşaması yazımıza da bakabilirsiniz.
Genel çerçeve için zorunlu arabuluculuk nedir yazısına da göz atabilirsiniz. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatı için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3/1).
İşe iade için arabulucuya başvuru süresi ne kadar?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş K. m.20).
İşveren arabuluculuğa kendisi gelmek zorunda mı?
Hayır. İşveren bizzat, kanuni temsilcisi, avukatı veya yazılı belgeyle yetkilendirdiği bir çalışanı aracılığıyla katılabilir; bu çalışan son tutanağı da imzalayabilir (7036 m.3/18).
İş kazası tazminatı için arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3).
Arabuluculukta anlaşırsam sonra dava açabilir miyim?
Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (HUAK m.18/5). Anlaşılmayan kalemler için dava yolu açıktır; bu nedenle tutanakta nelerin anlaşıldığı açıkça yazılmalıdır.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.