Ayıplı mal aldıysanız, satıcıdan sözleşmeden dönmeyi (iade), ayıp oranında bedel indirimini, ücretsiz onarımı veya malın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini isteyebilirsiniz; satıcı tercih ettiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür (6502 sayılı Kanun m.11). Satıcı talebinizi karşılamazsa, uyuşmazlığın değerine göre Tüketici Hakem Heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilirsiniz. Bu yazıda ayıplı malın ne olduğunu, tüketicinin haklarını, sürelerini ve Tüketici Hakem Heyetine başvuru yolunu anlatıyoruz.
Ayıplı mal nedir?
Ayıplı mal, tüketiciye teslim edildiği anda, taraflarca kararlaştırılan örnek veya modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan, bu nedenle sözleşmeye aykırı olan maldır (6502 m.8/1).
Kanun ayıp kavramını geniş tutmuştur. Şu mallar da ayıplı kabul edilir (6502 m.8/2):
- Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, internet sitesinde veya reklamlarında belirtilen özellikleri taşımayan mallar,
- Satıcının bildirdiği veya teknik düzenlemesinde belirtilen niteliğe aykırı mallar,
- Benzerlerinin kullanım amacını karşılamayan veya tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar.
Malın sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmemesi veya montajı satıcının sorumluluğundaysa gereği gibi monte edilmemesi de sözleşmeye aykırı ifa sayılır (6502 m.8/3).
Bu haklardan kimler yararlanır?
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketici ile ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı ya da sağlayıcı arasındaki işlemlere uygulanır. Tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir (6502 m.3/k).
İki kişi arasındaki ikinci el satışlar gibi tüketici işlemi niteliği taşımayan alışverişlerde ise Türk Borçlar Kanunu’nun satış hükümleri uygulanır. Bu durumda alıcının malı gözden geçirip ayıbı uygun süre içinde satıcıya bildirmesi gerekir (TBK m.223) ve dava, devirden itibaren kural olarak iki yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.231).
Ayıplı malda tüketicinin seçimlik hakları nelerdir?
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici şu haklardan birini kullanabilir (6502 m.11/1):
- Sözleşmeden dönme: Malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek ödediği bedelin iadesini istemek.
- Bedel indirimi: Malı alıkoyup ayıp oranında indirim istemek.
- Ücretsiz onarım: Aşırı masraf gerektirmiyorsa, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz onarılmasını istemek.
- Değişim: İmkân varsa malın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini istemek.
Ücretsiz onarım ve değişim hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu konuda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur (6502 m.11/2).
Ücretsiz onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlükler doğuracaksa, tüketici sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarından birini kullanabilir. Orantısızlık değerlendirilirken malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun yaratıp yaratmayacağı gibi hususlar dikkate alınır (6502 m.11/3).
Ücretsiz onarım veya değişim seçildiğinde talep, yöneltildiği tarihten itibaren en geç otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yönetmelik ekindeki mallar için ücretsiz onarım, yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yapılır; aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanabilir (6502 m.11/4).
Dönme veya indirim seçildiğinde ödenen bedelin tamamı ya da indirim tutarı derhâl iade edilir. Seçimlik hakların kullanılmasından doğan masraflar, hakkı yerine getiren tarafa aittir. Tüketici bu haklardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre tazminat da isteyebilir (6502 m.11/5-6).
Ayıbı kim ispat eder, süreler nelerdir?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir; bu durumda malın ayıplı olmadığını satıcı ispat etmelidir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (6502 m.10/1).
Tüketici sözleşme kurulurken ayıptan haberdarsa veya haberdar olması beklenebilecek durumdaysa sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz (6502 m.10/2). Bu nedenle indirimli “kusurlu ürün” satışlarında, etikette belirtilen ayıp için kural olarak talepte bulunulamaz.
Ayıplı maldan sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmemişse, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır (6502 m.12/1). İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (6502 m.12/2-3). Diğer süreler için alacak zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Ayıplı hizmet ve internetten alışverişte durum nedir?
Tüketicinin korunması yalnızca mallarla sınırlı değildir. Sözleşmede belirlenen süre içinde başlamayan veya kararlaştırılan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan hizmet de ayıplı hizmettir (6502 m.13). Ayıplı hizmette tüketici; hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarından birini kullanabilir. Ücretsiz onarım veya yeniden görme talebi her hâlükârda talebin yöneltilmesinden itibaren otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir (6502 m.15).
İnternet üzerinden yapılan alışverişler kanunda mesafeli sözleşme olarak düzenlenmiştir. Bu sözleşmelerde tüketici, kanundaki istisnalar dışında on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayma hakkına sahiptir (6502 m.48/4).
Cayma hakkı ile ayıplı mal hakları birbirinden farklıdır. Cayma hakkı malın ayıplı olup olmadığına bakılmaksızın kısa bir süre içinde kullanılabilen bir haktır. Ayıplı mal hakları ise malda bir ayıp bulunması hâlinde, zamanaşımı süresi içinde ileri sürülebilir. İnternetten aldığınız bir ürün ayıplı çıkarsa, cayma süresi geçmiş olsa bile ayıplı mala ilişkin seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz.
Tüketici Hakem Heyetine ne zaman başvurulur?
Değeri kanunda belirlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda Tüketici Hakem Heyetine başvuru zorunludur. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz; bu durumda tüketici mahkemesine dava açılır (6502 m.68/1).
Hakem heyetine başvuru sınırı her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen bir parasal sınırdır (6502 m.68/4). Başvuru yapmadan önce, uyuşmazlığınızın değerini ve o yıl için geçerli sınırı Ticaret Bakanlığı'nın resmî duyurularından mutlaka kontrol edin. Sınırın üzerinde kalan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesine dava açmadan önce, kanundaki istisnalar dışında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 m.73/A).
Başvuruda uyuşmazlığın değerini Türk Lirası olarak belirtmeniz gerekir. Bu değer, hakem heyetine mi yoksa tüketici mahkemesine mi gideceğinizi belirlediği için, talebinizin kapsamını (bedel iadesi, indirim tutarı veya tazminat gibi) baştan doğru belirlemek önemlidir.
Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Hakem heyeti bulunmayan yerlerde başvuru ilçe kaymakamlığına yapılır (6502 m.68/3).
Tüketici Hakem Heyetine nasıl başvurulur?
Ticaret Bakanlığı’nın bilgilendirme metnine göre başvuru şahsen veya avukat aracılığıyla; elden, posta yoluyla ya da elektronik ortamda e-Devlet üzerinden yapılabilir. Elektronik başvurular Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) ile yapılır. Sözlü başvuru kabul edilmez.
- Satıcıya talebinizi bildirinSeçtiğiniz hakkı (iade, indirim, onarım veya değişim) ispatlanabilir bir yolla satıcıya iletin. Gerekirse noter ihtarnamesi kullanabilirsiniz.
- Belgelerinizi hazırlayınFatura veya fiş, garanti belgesi, servis kayıtları, yazışmalar ve ayıbı gösteren fotoğraflar gibi delilleri bir araya getirin.
- Başvuru dilekçesini doldurunKimlik ve iletişim bilgilerinizi, şikâyet edilen satıcının bilgilerini, uyuşmazlığın konusunu, talebinizi ve Türk Lirası olarak uyuşmazlık değerini yazın.
- Başvuruyu yapın ve takip edine-Devlet üzerinden TÜBİS ile veya hakem heyetine dilekçeyle başvurun. Başvurunuzun durumunu TÜBİS üzerinden takip edebilirsiniz.
Bakanlık metnine göre başvurular kural olarak en geç altı ay içinde karara bağlanır; gerektiğinde bu süre uzatılabilir.
Hakem heyeti kararına itiraz edilebilir mi?
Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanunu’nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre yerine getirilir (6502 m.70/1-2).
Taraflar, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde hakem heyetine veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak talep edilirse hâkim icrayı tedbir yoluyla durdurabilir. İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir (6502 m.70/3-5).
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Uyuşmazlığın değeri parasal sınırın üzerindeyse süreç tüketici mahkemesinde ve arabuluculuk aşamasıyla birlikte yürür; bu durumda usul kuralları daha teknik hâle gelir. Konut gibi yüksek değerli mallarda, ayıbın gizlenmiş olup olmadığı veya tazminat talebinin kapsamı gibi konular ayrıca değerlendirme gerektirir.
Hakem heyeti ile arabuluculuk arasındaki seçim için Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk mu, Tüketici Hakem Heyeti mi? yazımıza da bakabilirsiniz.
Ayıp nedeniyle uğradığınız ek zararlar (örneğin malın ayıbı nedeniyle başka eşyalarınızın zarar görmesi) için tazminat talebi de ayrıca değerlendirilebilir. Sözleşmede tüketici aleyhine dengesiz şartlar bulunuyorsa bunların geçerliliği de ayrıca incelenmelidir; bu konuda sözleşmede cezai şart yazımızda tüketici sözleşmelerine ilişkin açıklamalara yer verdik. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ayıplı mal aldım, ne yapabilirim?
Sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim haklarından birini seçebilirsiniz; satıcı tercih ettiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür (6502 m.11).
Ücretsiz onarım veya değişim ne kadar sürede yapılmalı?
Talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren en geç otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yönetmelik ekindeki mallar için yönetmelikteki azami tamir süresi uygulanır (6502 m.11/4).
Tüketici Hakem Heyetine nasıl başvurulur?
Başvuru şahsen veya avukat aracılığıyla; elden, posta yoluyla ya da e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) ile yapılabilir. Sözlü başvuru kabul edilmez.
Tüketici Hakem Heyeti kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Taraflar kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; itiraz üzerine verilen karar kesindir (6502 m.70).
Hakem heyetinin parasal sınırı ne kadar?
Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir (6502 m.68/4). Güncel sınırı başvuru tarihinde Ticaret Bakanlığı'nın resmî duyurularından kontrol etmeniz gerekir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.