Alacaklar, kanunda başka bir süre öngörülmemişse on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.146). Kira bedelleri, faizler ve ücret gibi dönemsel ödemeler ile kanunda sayılan bazı alacaklar için süre beş yıldır (TBK m.147). Haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, ayıplı mal ve senet gibi konularda ise özel ve daha kısa süreler vardır. Bu yazıda alacak zamanaşımı sürelerini, sürenin ne zaman başladığını, nasıl kesildiğini ve hangi durumlarda durduğunu anlatıyoruz.
Zamanaşımı nedir, alacağı ortadan kaldırır mı?
Zamanaşımı, alacaklının kanunda belirlenen süre içinde hakkını aramaması hâlinde borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir kurumdur. Zamanaşımı borcu tamamen yok etmez; borç, “eksik borç” hâline gelir ve dava yoluyla zorla tahsil edilmesi engellenebilir.
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Yani süre dolmuş olsa bile borçlu davada veya icra takibinde zamanaşımı savunmasında bulunmazsa alacak hüküm altına alınabilir.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre farklı kavramlardır. Hak düşürücü süre geçtiğinde hak tamamen ortadan kalkar ve hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır. Bir sürenin hangi nitelikte olduğu ilgili kanun hükmüne göre belirlenir.
Temel zamanaşımı süreleri nelerdir?
| Alacak türü | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural (kanunda başka süre yoksa) | 10 yıl | TBK m.146 |
| Kira bedelleri, anapara faizleri, ücret gibi dönemsel edimler | 5 yıl | TBK m.147/1 |
| Otel, pansiyon konaklama; lokanta yeme içme bedelleri | 5 yıl | TBK m.147/2 |
| Küçük sanat işleri ve küçük çaplı perakende satışlar | 5 yıl | TBK m.147/3 |
| Vekâlet, komisyon, acentelik ve (ticari simsarlık ücreti dışında) simsarlık | 5 yıl | TBK m.147/5 |
| Eser sözleşmesi (yüklenicinin ağır kusuru hariç) | 5 yıl | TBK m.147/6 |
| Haksız fiilden doğan tazminat | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl; suç ise daha uzun ceza zamanaşımı | TBK m.72 |
| Sebepsiz zenginleşme | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl | TBK m.82 |
| Ayıplı mal (genel satış) | Devirden itibaren 2 yıl | TBK m.231 |
| Ayıplı mal (tüketici) | Teslimden itibaren 2 yıl; konut ve tatil amaçlı taşınmazda 5 yıl | 6502 m.12 |
| Bono (düzenleyene karşı) | Vadeden itibaren 3 yıl | TTK m.749, 778-779 |
| Çek (başvurma hakları) | İbraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl | TTK m.814 |
| Mahkeme kararına (ilama) dayanan takip | Son işlemden itibaren 10 yıl | İİK m.39 |
Hangi sürenin uygulanacağı, alacağın hangi hukuki ilişkiden doğduğuna göre belirlenir. Aynı olaydan hem sözleşmeye hem haksız fiile dayanan talepler doğabilir; bu durumda her talep için ayrı süre değerlendirmesi yapılması gerekebilir.
Tablo yalnızca en sık karşılaşılan süreleri göstermektedir. Ortaklık ilişkilerinden doğan alacaklar gibi başka beş yıllık süreler ile özel kanunlardaki farklı süreler de bulunmaktadır. Trafik kazasından doğan tazminat talepleri için trafik kazası zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Türk Borçlar Kanunu’nun zamanaşımı ayırımında belirlenen süreler sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m.148). Zamanaşımından önceden feragat edilmesi de mümkün değildir (TBK m.160).
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olmasıyla, yani alacaklının ödemeyi isteyebileceği andan itibaren işlemeye başlar (TBK m.149). Örneğin vadesi belli bir borçta süre vade tarihinden başlar.
Alacağın muaccel olması bir bildirime bağlıysa zamanaşımı, bu bildirimin yapılabileceği günden işlemeye başlar (TBK m.149/2). Vadesiz verilen ödünç gibi durumlarda başlangıç anının belirlenmesi somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede ise kanun ayrıca “öğrenme” tarihini esas alan kısa bir süre ve olay tarihini esas alan uzun bir üst süre öngörmüştür (TBK m.72, 82).
Zamanaşımı hangi durumlarda kesilir?
Kanuna göre zamanaşımı şu durumlarda kesilir (TBK m.154):
- Borçlu borcu ikrar etmişse; özellikle faiz ödemiş, kısmen ödeme yapmış, rehin vermiş veya kefil göstermişse,
- Alacaklı dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurmuşsa,
- Alacaklı icra takibi başlatmışsa veya iflas masasına başvurmuşsa.
Zamanaşımı kesilince yeni bir süre işlemeye başlar. Borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa, yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156).
Dava veya takiple kesilen zamanaşımı, yargılama veya takip sırasında tarafların her işleminden ya da hâkimin her kararından sonra yeniden işlemeye başlar (TBK m.157). Bu nedenle uzun süre işlem yapılmayan dosyalarda da zamanaşımı riski doğabilir.
Borçluya telefonla, mesajla veya noter ihtarnamesiyle ödeme çağrısı yapmak zamanaşımını kesmez. İhtar, borçluyu temerrüde düşürür ama kesme sebepleri arasında sayılmamıştır. Süre dolmak üzereyse dava açılması veya icra takibi başlatılması gerekir. Ayrıntılar için noterden ihtarname yazımıza bakabilirsiniz.
Kesilme birden fazla borçluyu nasıl etkiler?
Zamanaşımı müteselsil borçlulardan birine karşı kesilince diğerlerine karşı da kesilmiş olur (TBK m.155/1).
Kefalet ilişkisinde ise kural tek yönlüdür: Zamanaşımı asıl borçluya karşı kesilince kefile karşı da kesilmiş olur; ancak kefile karşı kesilmesi asıl borçluya karşı kesilmesi sonucunu doğurmaz (TBK m.155/2-3). Kefilin sorumluluğuna ilişkin diğer kuralları kefalet sözleşmesi yazımızda anlattık.
Zamanaşımı hangi durumlarda durur?
Bazı ilişkilerde kanun, alacaklının dava açmasının beklenemeyeceğini kabul eder ve bu süre boyunca zamanaşımının işlemeyeceğini veya başlamışsa duracağını öngörür (TBK m.153). Bunların başlıcaları şunlardır:
- Velayet süresince çocukların ana ve babalarından olan alacakları,
- Vesayet süresince vesayet altındakilerin vasiden veya vesayet işlemleri nedeniyle Devletten olan alacakları,
- Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları,
- Hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin onları çalıştıranlardan alacakları,
- Alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülme imkânının bulunmadığı süre.
Örneğin evlilik devam ederken eşlerden birinin diğerine verdiği borç için zamanaşımı, evlilik süresince işlemez.
Durma sebebi ortadan kalktığı günün bitiminde zamanaşımı işlemeye başlar veya daha önce başlamış olan işlemesini sürdürür (TBK m.153/2). Kesilmeden farklı olarak durmada süre sıfırlanmaz; kaldığı yerden devam eder.
Zamanaşımı nasıl ileri sürülür?
Zamanaşımı, borçlunun kullanması gereken bir savunma aracıdır; hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m.161). Borçlu bu savunmayı uygun aşamada ve usulüne uygun biçimde ileri sürmezse, süre dolmuş olsa bile alacak hüküm altına alınabilir.
Dava açılmışsa zamanaşımı savunması kural olarak cevap dilekçesinde ileri sürülür. Sonraki aşamalarda ileri sürülmesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına takılabilir (HMK m.141).
İcra takiplerinde ise takip yoluna göre farklı kurallar vardır. Genel haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederek zamanaşımını da ileri sürebilir (İİK m.62). Bono gibi kambiyo senetlerine dayanan takipte ise alacağın zamanaşımına uğradığı itirazı, beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirilmelidir (İİK m.168/5).
Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez (TBK m.78/2). Yani zamanaşımına uğramış bir borcu ödeyen borçlu, ödediğini zamanaşımı gerekçesiyle geri isteyemez; çünkü zamanaşımı borcu ortadan kaldırmaz, yalnızca borçluya ödemekten kaçınma imkânı verir. Alacaklı açısından ise borçlunun sonradan borcu kabul etmesi (ikrar) veya kısmi ödeme yapması, zamanaşımı dolmadan önce gerçekleşirse süreyi keser (TBK m.154).
Dava reddedilirse veya kısmi dava açılırsa ne olur?
Dava, mahkemenin yetkisiz veya görevsiz olması, düzeltilebilecek bir yanlışlık ya da vaktinden önce açılmış olması nedeniyle reddedilmiş ve bu arada zamanaşımı dolmuşsa, alacaklı altmış günlük ek süre içinde haklarını kullanabilir (TBK m.158).
Alacağın yalnızca bir kısmı dava edildiğinde ise 2026’da önemli bir değişiklik yapıldı. Artık kısmi davada talep, bir defaya mahsus artırılabiliyor ve artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılıyor (HMK m.109/4). Bu konuyu belirsiz alacak davası kaldırıldı mı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Zamanaşımı süresinin hangisi olduğu, ne zaman başladığı ve arada bir kesilme veya durma sebebi bulunup bulunmadığı, her dosyada ayrı ayrı incelenmesi gereken konulardır. Yanlış süreye güvenmek telafisi mümkün olmayan hak kayıplarına yol açabilir.
Borçlu tarafta iseniz, zamanaşımı savunmasının kendiliğinden dikkate alınmadığını ve süresinde ileri sürülmesi gerektiğini göz önünde bulundurun. Alacağınızın zamanaşımına yaklaştığını düşünüyorsanız beklemeden hareket etmeniz önem taşır. Tahsil yollarını borç verdim geri ödemiyor yazımızda anlattık. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Borç kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kanunda başka bir süre öngörülmemişse alacaklar on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.146). Kira, faiz, ücret gibi dönemsel edimler ve kanunda sayılan bazı alacaklar için süre beş yıldır (TBK m.147).
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olmasıyla, yani istenebilir hâle gelmesiyle başlar (TBK m.149).
İhtarname zamanaşımını keser mi?
Hayır. Zamanaşımını kesen sebepler kanunda sayılmıştır: borcun ikrarı, kısmi ödeme, rehin veya kefil gösterilmesi, dava, def'i, icra takibi ve iflas masasına başvuru (TBK m.154). İhtarname bunlar arasında yer almaz.
Zamanaşımına uğramış borç ödenmek zorunda mı?
Zamanaşımı borcu ortadan kaldırmaz, borçluya ödemekten kaçınma imkânı verir. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz; borçlunun bunu ileri sürmesi gerekir (TBK m.161).
Zamanaşımı süresi sözleşmeyle kısaltılabilir mi?
Türk Borçlar Kanunu'nun genel zamanaşımı bölümünde belirlenen süreler sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m.148). Zamanaşımından önceden feragat de edilemez (TBK m.160).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.