Süt izni, kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat olarak verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçinin kendisi belirler ve süt izni günlük çalışma süresinden sayılır (İş K. m.74). Yani süt izni için maaştan kesinti yapılamaz. Bu yazıda süt izninin kimlere verildiğini, nasıl kullanılacağını, toplu kullanılıp kullanılamayacağını ve işveren kullandırmazsa ne olacağını anlatıyoruz.
Süt izni kimin hakkı?
İş Kanunu’na göre süt izni, bir yaşından küçük çocuğu olan kadın işçilere verilir (4857 m.74). Kanunun bu maddesi, iş sözleşmesiyle çalışan ve İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan her türlü işçiye uygulanır. Dolayısıyla işyerindeki işçi sayısı veya işin türü bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Bilmeniz gereken birkaç husus:
- Kanuni bir haktır: Süt izni işverenin takdirine bağlı bir izin değildir. Şartlar varsa işveren bu izni vermek zorundadır.
- Babalar için kanunda yok: Kanun süt iznini kadın işçilere tanımıştır. Erkek işçiler için kanunda süt izni öngörülmemiştir; ancak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine bu yönde bir hak tanınabilir.
- İşvereni bilgilendirmek: Yönetmeliğe göre emziren çalışan, emzirmeye başlama hâlinde işverenini bilgilendirir (Gebe veya Emziren Kadınlar Yönetmeliği m.6). Süt izni talebinizi yazılı olarak iletmeniz, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.
Memurlar için süt izni İş Kanunu’na değil, kendi personel mevzuatlarına tabidir ve süre ile kullanım şekli farklıdır.
Süt izni günde kaç saat, çocuk kaç yaşına kadar?
Kanundaki kural şöyledir: Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir (4857 m.74).
| Konu | Kanundaki kural |
|---|---|
| Süre | Günde toplam bir buçuk saat |
| Çocuğun yaşı | Bir yaşından küçük |
| Saatleri kim belirler | İşçinin kendisi |
| Bölünebilir mi | Evet, kaça bölüneceğini işçi belirler |
| Çalışma süresinden sayılır mı | Evet, günlük çalışma süresinden sayılır |
| Yarım çalışma döneminde | Süt izni hükümleri uygulanmaz |
Süt izni, doğum izni (analık izni) bittikten sonra işe dönen kadın işçi için söz konusudur. Doğum izninin süresi ve doğum sonrası haklar için doğum izni kaç hafta yazımıza bakabilirsiniz.
Çocuk bir yaşını doldurduğunda kanundan doğan süt izni hakkı sona erer. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun süre ya da daha fazla saat tanınmışsa, işçi lehine olan bu düzenleme uygulanır.
Süt izni nasıl ve hangi saatlerde kullanılır?
Kanun bu konuda açıktır: Süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler (4857 m.74). İşveren, süt izninin saatini kendi belirleyemez veya işçiye belirli bir kullanım şekli dayatamaz.
Uygulamada sık görülen kullanım şekilleri şunlardır:
- Bir bütün olarak: Bir buçuk saatin tamamı işe geç başlayarak veya işten erken çıkarak kullanılabilir.
- Bölerek: Örneğin sabah ve öğleden sonra ayrı ayrı kullanılabilir.
- Emzirme odasında: Belirli sayıda kadın çalışanı olan işyerlerinde işveren, yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan bir emzirme odası veya çocuk bakım yurdu (kreş) kurmakla yükümlüdür (Gebe veya Emziren Kadınlar Yönetmeliği m.13). Bu imkân varsa izin işyerinde de kullanılabilir.
Ayrıca gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz (Gebe veya Emziren Kadınlar Yönetmeliği m.9). Bu kural, süt izni dönemindeki işçinin fazla çalıştırılmasını da sınırlar.
Süt izni toplu kullanılabilir mi?
Bu, süt izniyle ilgili en çok sorulan konudur. Kanun süt iznini günlük olarak (“günde toplam bir buçuk saat”) düzenlemiş ve izni haftalık veya aylık biriktirerek toplu kullanmaya ilişkin bir hüküm öngörmemiştir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı bilgilendirme metninde de günlük olarak kullandırılması gereken süt izinlerinin topluca kullandırılamayacağı belirtilmektedir. Öğretide ve uygulamada yaygın görüş de, süt izninin amacının çocuğun her gün beslenmesini sağlamak olduğu, bu nedenle haftada bir gün işe gelmeme gibi toplu kullanımın kanunun amacına uygun olmadığı yönündedir.
Uygulamada, özellikle servisle işe gidip gelinen veya ev ile işyeri arasının uzak olduğu durumlarda, işçinin talebiyle süt izinlerinin birleştirilerek haftada bir gün kullanıldığına sık rastlanır. Ancak bu yöntemin kanuna uygunluğu tartışmalıdır ve işverenin işçiye toplu kullanımı dayatması kanunun açık hükmüyle bağdaşmaz. Böyle bir düzenleme yapılacaksa bunun işçinin gerçek isteğine dayandığının yazılı olarak belgelenmesi önem taşır.
Süt izni çalışma süresinden sayılır mı, maaştan kesilir mi?
Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır (4857 m.74). Bunun sonuçları şunlardır:
- Süt izni için ücretten kesinti yapılamaz.
- İşçiden, kullandığı süt izni süresini telafi etmek için ek çalışma istenemez.
- Süt izni süresi, işçi fiilen çalışmasa da çalışılmış gibi değerlendirilir.
Süt izni sırasında yaşanan kaza iş kazası sayılır mı?
Evet. Sosyal Sigortalar Kanunu, hizmet akdiyle çalışan emziren kadın sigortalının iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen ve onu bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olayları açıkça iş kazası tanımına dahil etmiştir (5510 m.13). Örneğin süt izni için işyerinden çıkıp çocuğunun yanına giderken kaza geçiren işçinin durumu, bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Böyle bir olay yaşanırsa, işverenin kazayı kanuni süresi içinde SGK’ya bildirmesi gerekir; bildirim yapılıp yapılmadığını takip etmeniz, ileride hak kaybı yaşamamanız açısından önemlidir.
Bu düzenleme, süt izninin yalnızca bir “dinlenme” değil, kanunun koruduğu bir çalışma süresi olarak görüldüğünü de gösterir. Bu nedenle süt izni dönemindeki işçinin hakları, diğer çalışma sürelerindeki haklarından daha zayıf değildir.
Yarım çalışma ve kısmi çalışma döneminde süt izni
Doğum sonrası izin bittikten sonra kadın işçi, kanunda belirtilen süreler boyunca haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilir (yarım çalışma). Kanun, yarım çalışmadan yararlanılan süre içinde süt iznine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını açıkça belirtmiştir (4857 m.74). Yani yarım çalışma ile süt izni aynı dönemde birlikte kullanılamaz; işçi kendisi için uygun olanı seçmelidir.
Doğum izinlerinin bitiminden sonra ebeveynlerden birinin talep edebileceği kısmi süreli çalışma ise ayrı bir haktır (4857 m.13). Kısmi süreli çalışan kadın işçinin süt izninin süresi konusunda kanunda ayrıca bir hüküm bulunmadığından, somut duruma göre değerlendirme yapılması gerekir.
Süt izni kullandırılmazsa ne olur?
Kanunda süt izninin kullandırılmamasının sonuçları ayrıca düzenlenmemiştir. Ancak uygulamada ve Yargıtay kararlarında şu sonuçlar tartışılmaktadır:
Haklı nedenle fesih: İşçi süt izni talep ettiği hâlde işveren bu izni kullandırmıyorsa, bu durum çalışma şartlarının uygulanmaması niteliğinde değerlendirilerek işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı verebilir (4857 m.24/II-f). Bu şekilde haklı nedenle fesheden işçi, diğer şartları da varsa kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşçinin haklı fesih hakkını kullanırken kanundaki sürelere dikkat etmesi gerekir; benzer bir durumun anlatımı için maaş geç yatarsa haklı fesih yazımıza bakabilirsiniz.
Kullandırılmayan süreler için ücret: Süt izni kullandırılmadan çalıştırılan süreler için ayrıca ücret istenip istenemeyeceği konusunda Yargıtay kararlarında farklı yaklaşımlar görülmüştür. Daha eski tarihli bazı kararlarda kanunda böyle bir ödeme öngörülmediği gerekçesiyle ek ücret talebi kabul edilmemiş; daha yeni tarihli bazı kararlarda ise kullandırılmayan sürelerin tespit edilip fazla çalışma gibi zamlı ücretle karşılanması gerektiği kabul edilmiştir. Konu tam olarak yerleşmiş sayılmadığından, somut dosyanın değerlendirilmesi gerekir.
İspat: Süt izni talebinin yazılı yapılması, işverenin cevabının saklanması ve fiilen çalışılan saatleri gösteren kayıtların (giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar, tanıklar) korunması, olası bir uyuşmazlıkta önem taşır. Talebi e-posta veya imzalı dilekçeyle iletmek ve bir örneğini saklamak, işverenin talebi reddettiğini ya da hiç cevap vermediğini sonradan göstermeyi kolaylaştırır. İşyerinde süt izninin nasıl kullanıldığını bilen çalışma arkadaşlarının tanıklığı da delil olarak değerlendirilebilir.
Süt izninden kaynaklanan alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 m.3). Süreç için işçi-işveren arabuluculuğu yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Süt izni kanunda açıkça tanınmış bir hak olsa da, işverenin izin saatlerini kendisi belirlemeye çalışması, izni toplu kullanmaya zorlaması, izin kullanan işçinin görev yerini veya koşullarını değiştirmesi ya da izni hiç kullandırmaması gibi durumlarda uyuşmazlık çıkabilir. Haklı fesih düşünüyorsanız, fesih öncesinde durumunuzun ve sürelerin değerlendirilmesi, sonradan hak kaybı yaşamamanız açısından önemlidir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Süt izni günde kaç saat?
Günde toplam bir buçuk saattir (İş K. m.74). Bu süre bir bütün olarak veya işçinin belirleyeceği şekilde birkaç parçaya bölünerek kullanılabilir.
Süt izni çocuk kaç yaşına gelene kadar kullanılır?
Kanun, süt iznini bir yaşından küçük çocuklar için tanımıştır. Çocuk bir yaşını doldurduğunda kanundan doğan süt izni hakkı sona erer; sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun süre tanınabilir.
Süt izni saatlerini kim belirler?
İşçinin kendisi belirler. Kanun, sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını açıkça işçiye bırakmıştır (İş K. m.74).
Süt izni toplu kullanılabilir mi?
Kanun süt iznini günlük olarak düzenlemiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da günlük kullanılması gereken süt izinlerinin topluca kullandırılamayacağını belirtmektedir. Uygulamada haftalık birleştirmeye rastlansa da bu yöntemin kanuna uygunluğu tartışmalıdır.
Süt izni maaştan kesilir mi?
Hayır. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır (İş K. m.74); bu süre için ücretten kesinti yapılamaz.
Babaya süt izni verilir mi?
İş Kanunu süt iznini kadın işçilere tanımıştır; erkek işçiler için kanunda süt izni yoktur. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine bu yönde bir hak tanınabilir.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.13, m.24, m.74
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.13
- Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (RG 16.08.2013/28737), m.6, m.9, m.10, m.13
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.