Boşanmada zorunlu arabuluculuk yoktur: boşanma davası, dava şartı arabuluculuk öngörülen uyuşmazlıklar arasında yer almaz ve boşanma kararını yalnızca hâkim verebilir. Arabuluculuk, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularla sınırlıdır (HUAK m.1/2); evliliğin sona erip ermeyeceği ise hâkimin karar verdiği bir konudur (TMK m.166, m.184). Boşanmanın mal paylaşımı gibi mali sonuçlarında ise ihtiyari arabuluculuk tartışılmaktadır. Bu yazıda güncel hukuki durumu ve yargı paketi tartışmasını anlatıyoruz.
Boşanmada arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Dava şartı arabuluculuk; iş, ticari (para alacağına ilişkin), tüketici, kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında öngörülmüştür. Boşanma davası bu listede yoktur. Boşanma davası doğrudan aile mahkemesinde açılabilir. Dava şartı arabuluculuğun kapsamı için zorunlu arabuluculuk nedir yazısına bakabilirsiniz.
Boşanma kararı neden arabuluculuğa elverişli değil?
Arabuluculuk Kanunu, yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır (HUAK m.1/2). Evlilik birliğinin sona ermesi ise tarafların kendi aralarında karar verebileceği bir konu değildir:
- Hâkim, boşanma davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların bu konudaki ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m.184/1, 3).
- Anlaşmalı boşanmada bile hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması şarttır; hâkim bu düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3).
- Boşanma veya ayrılığın fer’i (yan) sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5).
Bu nedenle bir arabulucu, eşleri boşayamaz; arabuluculuk sonunda imzalanan bir belge de tek başına evliliği sona erdirmez.
Anlaşmalı boşanma ile arabuluculuk aynı şey mi?
Hayır. Anlaşmalı boşanma, mahkemede görülen bir boşanma türüdür. Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır; ancak hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3).
Arabuluculuk ise mahkeme dışında, tarafsız bir üçüncü kişinin yardımıyla yürütülen bir müzakere yöntemidir. Eşler, anlaşmalı boşanma protokolünde yer alacak mali konular üzerinde uzlaşmak için görüşme yapabilir; ancak bu uzlaşma, boşanma davasında hâkimin önüne gelir ve hâkim tarafından uygun bulunmadıkça hüküm doğurmaz. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3).
Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (HUAK m.1/2). Şiddet iddiası varsa arabuluculuk yolu kullanılamaz; bu durumda koruma tedbirleri ve yargı yolu gündeme gelir.
Boşanmanın mali sonuçları için arabulucuya gidilebilir mi?
Kanun, aile hukukunun tamamen arabuluculuk dışında olduğunu söylemez. Aksine, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini düzenlerken “arabuluculuğa elverişli olan aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme duruşmalı olarak yapılır” der (HUAK m.18/3). Yani kanun koyucu, bazı aile hukuku uyuşmazlıklarının arabuluculuğa elverişli olabileceğini kabul etmiştir.
Hangi konuların elverişli olduğu konusunda hukukçular arasında yaygın görüş şöyle özetlenebilir:
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar, ziynet eşyası gibi malvarlığı talepleri ve kural olarak tarafların serbestçe tasarruf edebildiği diğer mali talepler.
Boşanma kararının kendisi, velayet ve çocukla kişisel ilişki gibi çocuğun üstün yararını ilgilendiren konular. Bu konularda tarafların anlaşması hâkimi bağlamaz.
Nafaka ve boşanmaya bağlı tazminatlar gibi konularda ise uygulamada ve öğretide farklı görüşler bulunmaktadır. Özellikle boşanma davası sürerken bu konularda yapılan anlaşmalar, TMK m.184/5 gereği hâkimin onayına tabidir. Bu nedenle mali konularda arabuluculuğa gidilmesi düşünülüyorsa, varılacak anlaşmanın hangi aşamada ve nasıl hüküm doğuracağı somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.
Çocukla ilgili konularda neden hâkim denetimi var?
Velayet, çocukla kişisel ilişki ve çocuğun bakım giderleri, yalnızca eşlerin değil çocuğun haklarını ilgilendirir. Kanun, anlaşmalı boşanmada bile çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunmasını şart koşar ve hâkime, çocukların menfaatini gözeterek bu düzenlemede değişiklik yapma yetkisi verir (TMK m.166/3). Fer’i sonuçlara ilişkin anlaşmalar da hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5).
Bu nedenle eşler çocukla ilgili konularda kendi aralarında veya bir arabulucunun yardımıyla uzlaşsalar bile, bu uzlaşma son sözü söyleyen bir belge değildir; hâkimin değerlendirmesine sunulan bir öneri niteliğindedir.
Mal rejimi davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar, nafaka davaları veya boşanmaya bağlı tazminat talepleri, kanunlarda dava şartı arabuluculuk öngörülen uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır. Bu nedenle bu davalar için arabulucuya başvurmak zorunlu değildir; taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa gidebilir. Zorunluluğun bulunduğu tek önemli istisna, aşağıda anlatılan ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarıdır.
İhtiyari arabuluculukta taraflardan birinin arabuluculuk teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmezse, aksi kararlaştırılmadıkça teklif reddedilmiş sayılır (HUAK m.13/2). Yani eşlerden biri arabuluculuğu kabul etmezse süreç başlamaz ve uyuşmazlık mahkemede çözülür.
Arabuluculukta anlaşılırsa ne olur?
Arabuluculuğa elverişli bir aile hukuku uyuşmazlığında anlaşma sağlanırsa taraflar, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini isteyebilir. Aile hukukuna ilişkin bu uyuşmazlıklarda mahkemenin incelemesi, diğer uyuşmazlıklardan farklı olarak duruşmalı yapılır. İncelemenin kapsamı, anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır (HUAK m.18/3).
Şerh ve anlaşma belgesinin genel kuralları için arabuluculuk anlaşma belgesi ilam yerine geçer mi yazısına bakabilirsiniz. Anlaşılan hususlar hakkında taraflar artık dava açamaz (HUAK m.18/5).
İhtiyari arabuluculuk süreci başladıktan sonra sona erene kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz (HUAK m.16/2). Ayrıntılar için arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu yazısına bakabilirsiniz.
Boşanmadan sonra ortak mal için arabuluculuk gerekir mi?
Burada önemli bir ayrım vardır. Eşlerin paylı veya elbirliği mülkiyetinde olan bir taşınmazın veya taşınırın paylaştırılması ya da ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) için dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK m.18/B-1/b). Bu, boşanma davasından ayrı bir uyuşmazlıktır.
Örneğin boşanmadan sonra iki eş adına yarı yarıya kayıtlı evin satılarak paylaşılması isteniyorsa, ortaklığın giderilmesi davasından önce arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır. Bu arabuluculuk da dava şartı arabuluculuğun genel kurallarına tabidir: arabulucu süreci görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatabilir (HUAK m.18/A-9); ilk toplantıya geçerli mazeretsiz katılmamanın masraf yaptırımı burada da uygulanır (HUAK m.18/A-11). Bu uyuşmazlıklarda anlaşma sağlanırsa belgeye icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (HUAK m.18/B-3).
Yargı paketiyle aile arabuluculuğu geliyor mu?
Basına yansıyan bilgilere göre, hazırlık aşamasındaki 13. Yargı Paketi taslağında aile uyuşmazlıklarında arabuluculuk ve boşanma kararının mali sonuçlardan önce verilmesi gibi düzenlemelerin yer alabileceği konuşulmaktadır; bu içerik resmî olarak doğrulanmış değildir. Bazı kadın örgütleri, özellikle şiddet iddiası bulunan ilişkilerde arabuluculuğa itiraz etmektedir.
Ancak Kasım 2026 ortası itibarıyla paket TBMM’ye kanun teklifi olarak sunulmamış, resmî metni kamuoyuna açıklanmamıştır ve aile uyuşmazlıklarında arabuluculuğu düzenleyen yeni bir hüküm yasalaşmamıştır. Basında yer alan içerikler taslak niteliğindedir ve Meclis sürecinde değişebilir. Bugün yürürlükte olan kural, bu yazıda anlatılan hâldir: boşanma davasında arabuluculuk zorunlu değildir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığına ilişkin kanun hükmü de (HUAK m.1/2) yürürlüktedir.
Yeni bir düzenleme yasalaşırsa, hangi uyuşmazlıkları kapsadığı, ne zaman yürürlüğe gireceği ve görülmekte olan davalara uygulanıp uygulanmayacağı Resmî Gazete'de yayımlanan metinden takip edilmelidir.
Yeni bir düzenleme yapılsa bile, kanunun genel ilkesi olan “arabuluculuk yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda uygulanır” kuralının nasıl korunacağı ve çocukla ilgili konularda hâkim denetiminin nasıl sürdürüleceği, metin yayımlandığında değerlendirilmesi gereken başlıca konular olacaktır.
Arabulucu eşlerden birinin tarafını tutar mı?
Hayır. Arabulucu tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişidir; taraflar arasında eşitliği gözetmek zorundadır (HUAK m.9). Arabulucu, eşlerden birinin avukatı değildir ve görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili sonradan açılan davada taraflardan birinin avukatı olamaz (HUAK m.9/4). Arabuluculuk görüşmelerinde konuşulanlar kural olarak gizlidir ve boşanma davasında delil olarak kullanılamaz (HUAK m.4 ve m.5).
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Boşanma süreci; boşanma kararı, mal rejimi, nafaka, tazminat, velayet ve ortak mallar gibi farklı hukuki rejimlere tabi birçok konuyu bir arada içerir. Bunlardan hangisinin arabuluculuğa elverişli olduğu, hangisinin hâkim onayı gerektirdiği ve hangisinde arabuluculuğun dava şartı olduğu farklıdır. Özellikle şiddet iddiası varsa arabuluculuk yolu kullanılamaz.
Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Boşanmak için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Boşanma davası, kanunlarda dava şartı arabuluculuk öngörülen uyuşmazlıklar arasında yer almaz. Boşanma davası doğrudan aile mahkemesinde açılır.
Arabulucu boşanma kararı verebilir mi?
Hayır. Boşanma kararını yalnızca hâkim verir. Anlaşmalı boşanmada bile hâkim tarafları bizzat dinler ve tarafların düzenlemesini uygun bulması gerekir (TMK m.166/3).
Mal paylaşımı için arabulucuya gidilebilir mi?
Mal rejiminin tasfiyesi gibi malvarlığına ilişkin konularda tarafların isteğiyle ihtiyari arabuluculuğa başvurulabileceği görüşü yaygındır. Boşanma davası sürerken yapılan anlaşmalar ise hâkim onayına tabidir.
Boşanmadan sonra ortak evin satışı için arabuluculuk gerekir mi?
Evet. Eşlerin paylı veya elbirliği mülkiyetindeki taşınmaz için ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK m.18/B-1/b).
Zorunlu aile arabuluculuğu geldi mi?
Hayır. Kasım 2026 ortası itibarıyla 13. Yargı Paketi TBMM'ye sunulmamış, resmî metni kamuoyuna açıklanmamıştır ve aile uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk getiren bir düzenleme yasalaşmamıştır.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.