Sigortasız Çalıştım, Ne Yapabilirim? Hizmet Tespit Davası Rehberi

Sigortasız Çalıştım, Ne Yapabilirim? Hizmet Tespit Davası Rehberi

Sigortasız çalıştıysanız haklarınız neler? SGK'ya şikâyet, hizmet tespit davası, 5 yıllık hak düşürücü süre, deliller ve haklı nedenle fesih imkânı.

Sigortasız çalıştıysanız, bildirilmeyen çalışmanızı hizmet tespit davasıyla SGK kayıtlarına geçirebilirsiniz. Bu dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde açılmalıdır (5510 m.86). Ayrıca SGK’ya şikâyette bulunarak Kurum denetimi isteyebilir; hâlâ çalışıyorsanız sigortasız veya eksik bildirimli çalıştırılmanız nedeniyle iş sözleşmenizi haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebilirsiniz. Bu yazıda sigortasız çalışan işçinin başvurabileceği yolları, hizmet tespit davasının süresini ve ispat araçlarını anlatıyoruz.

İşverenin sigorta bildirimi yükümlülüğü nedir?

İşverenler, iş sözleşmesiyle çalıştırdıkları kişileri sigortalılık başlangıç tarihinden önce, yani işe başlamadan önce, sigortalı işe giriş bildirgesiyle SGK’ya bildirmekle yükümlüdür (5510 m.8). İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bildirimin en geç çalışmaya başlanılan gün yapılması gibi bazı istisnalar vardır.

İşveren ayrıca her ay, çalıştırdığı sigortalıların çalışma günlerini ve kazançlarını SGK’ya bildirmek zorundadır (5510 m.86). Bu bildirimlerin hiç yapılmaması “sigortasız çalışma”, gün veya kazancın gerçekte olduğundan az gösterilmesi ise “eksik bildirim” olarak adlandırılır. Örneğin gerçekte daha yüksek ücret alan işçinin asgari ücretten gösterilmesi veya ay içinde tam çalışan işçinin daha az günle bildirilmesi eksik bildirimdir.

Kanun, sigortalının da çalışmaya başladığını bir ay içinde Kuruma bildireceğini öngörür; ancak işverenin bildirim yükümlülüğü bundan bağımsızdır. Kanun ayrıca sigortalının kendini bildirmemesinin, sigortalı aleyhine delil teşkil etmeyeceğini açıkça düzenlemiştir (5510 m.8). Yani “işçi kendisi de bildirmedi” savunması, sigortasız çalıştırmanın sorumluluğunu işçiye yüklemez.

Bazı işverenler, işçiye “sigortanı sonra yaparız” ya da “deneme süresinde sigorta yapılmaz” gibi açıklamalar yapabilir. Kanundaki bildirim yükümlülüğü işe başlamadan önce doğar; deneme süresi de bu yükümlülüğün dışında değildir.

Sigortasız veya eksik bildirimli çalışmak işçiye ne kaybettirir?

Sigortasız veya eksik bildirimli çalışmanın sonuçları çoğu zaman yıllar sonra, emeklilik başvurusu sırasında fark edilir. Başlıca kayıplar şunlardır:

  • Emeklilik: Bildirilmeyen günler sigortalılık süresine ve prim ödeme gün sayısına eklenmez; bu da emekliliği geciktirebilir.
  • Kıdem tazminatı şartları: Emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlandığını gösteren SGK yazısı, bildirilen günlere göre düzenlenir.
  • Aylık ve ödenek tutarları: Gerçek ücret yerine daha düşük ücret bildirilmesi, ileride bağlanacak aylık ve ödeneklerin hesabına esas kazancı düşürür.
  • İşsizlik ödeneği: İşsizlik ödeneği için kanunda aranan prim ödeme koşulları bildirilen sürelere göre değerlendirilir.

Bu nedenle e-Devlet üzerinden hizmet dökümünüzü düzenli aralıklarla kontrol etmeniz, eksiklikleri erken fark etmenizi sağlar. Eksik ücret bildirimi de hizmet tespit davasının konusu olabilir: Kanun, mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamlarının da dikkate alınacağını öngörür (5510 m.86).

Sigortasız çalışan işçi hangi yollara başvurabilir?

Sigortasız veya eksik bildirimli çalıştırıldığınızı fark ettiğinizde izleyebileceğiniz başlıca yollar şunlardır:

  1. Hizmet dökümünüzü kontrol edine-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü alarak hangi dönemlerin, kaç gün ve hangi kazançla bildirildiğini görün. Gerçek çalışma süreniz ve ücretinizle karşılaştırın.
  2. Delillerinizi toplayınÜcret ödemelerini gösteren banka dökümleri, işyeriyle yazışmalar, görev belgeleri, işyerinde çekilmiş fotoğraflar ve birlikte çalıştığınız kişilerin iletişim bilgileri ileride en önemli delilleriniz olur.
  3. SGK'ya şikâyette bulununBağlı olduğunuz SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak başvurabilir ya da ALO 170 hattını kullanabilirsiniz. Kurumun denetimiyle çalışmanızın tespit edilmesi, ayrıca dava açma ihtiyacını ortadan kaldırabilir.
  4. Gerekirse hizmet tespit davası açınKurum denetimiyle sonuç alınamazsa veya çalışmanız sona erdiyse, beş yıllık süre içinde iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabilirsiniz.

Hizmet tespit davası nedir?

Hizmet tespit davası, işveren tarafından SGK’ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların mahkeme kararıyla tespit edilmesi için açılan davadır. Kanuna göre aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispatlayabilirlerse, mahkeme kararında belirtilen kazançları ve prim ödeme gün sayıları dikkate alınır (5510 m.86).

Bu davanın usule ilişkin başlıca özellikleri şunlardır:

  • Görevli mahkeme: İş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (7036 m.2, m.5).
  • Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 m.6).
  • Davalı ve SGK’nın durumu: Dava işverene karşı açılır. Dava SGK’ya resen ihbar edilir; Kurum davaya davalı yanında katılır ve kesinleşen kararı uygulamakla yükümlüdür (7036 m.4/2).
  • Önceden SGK’ya başvuru: Sosyal güvenlik davalarında genel kural dava öncesi Kuruma başvurudur; ancak hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu kuralın dışında tutulmuştur (7036 m.4/1).
  • Arabuluculuk: Dava şartı arabuluculuk, işçilik alacakları, tazminatlar ve işe iade davaları için öngörülmüştür (7036 m.3). Hizmet tespit davası bu kapsamda değildir; ancak aynı çalışmadan doğan kıdem tazminatı, ücret gibi alacaklar için arabulucuya başvurmak zorunludur.
Dikkat

Beş yıllık süre hak düşürücü niteliktedir: Süre geçmişse, işveren itiraz etmese bile mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır ve dava reddedilir. Süre, işten ayrıldığınız tarihten değil, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren işler. Örneğin bir yıl içinde geçen sigortasız çalışma için süre, o yılın 31 Aralık gününden itibaren başlar.

Hizmet tespit davasında beş yıllık süre her zaman uygulanır mı?

Hayır. Uygulamada yerleşik görüşe göre, çalışmanın SGK tarafından öğrenilmesini sağlayan bazı durumlarda beş yıllık hak düşürücü süre işlemez. Bu durumların başlıcaları şunlardır:

  • İşveren tarafından işe giriş bildirgesinin veya kanunda sayılan diğer bildirim belgelerinden birinin SGK’ya verilmiş olması,
  • Çalışmanın SGK denetim elemanlarınca veya müfettiş raporuyla tespit edilmiş olması,
  • Bazı kararlara göre, Kurumun çalışmadan başka yollarla haberdar olarak araştırma yükümlülüğünün doğmuş olması.

Bir kısmı bildirilmiş, bir kısmı bildirilmemiş kesintisiz çalışmalarda sürenin nasıl uygulanacağı konusunda ise uygulamada farklı kararlar bulunmaktadır. Bu nedenle süreyi geçmiş görünen bir dönem için bile dosyanın ayrıntılı incelenmesi önemlidir; ancak en güvenli yol, beş yıllık süre dolmadan harekete geçmektir.

Hizmet tespit davasında çalışma nasıl ispatlanır?

Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, mahkeme yalnızca tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar. Bu davalarda her türlü delil kullanılabilir:

  • Tanıklar: Öncelikle aynı dönemde işyerinde çalışmış ve SGK kayıtlarında görünen kişiler (bordro tanıkları), ayrıca komşu işyerlerinde çalışan veya işyerini işleten kişiler.
  • Yazılı belgeler: İşyeri kayıtları, ücret ödemelerini gösteren banka dökümleri, görevlendirme yazıları, işyerinde kullanılan kimlik kartı ve benzeri belgeler.
  • Resmi kayıtlar: İşyerine ait SGK, vergi, ticaret sicili ve meslek odası kayıtları.
  • Elektronik deliller: E-posta ve mesajlaşma kayıtları, işle ilgili sosyal medya paylaşımları.

Tanık olarak gösterilecek kişilerin, iddia edilen çalışma dönemini bizzat bilen kişiler olması önem taşır. Davadan önce bu kişilerin hangi tarihlerde işyerinde bulunduklarının SGK kayıtlarıyla doğrulanması, tanık beyanlarının gücünü artırır.

İşe giriş bildirgesinin varlığı tek başına yeterli değildir; mahkemenin aradığı asıl unsur fiili çalışmanın varlığıdır. Mahkeme, çalışmanın hangi tarihler arasında, kaç gün ve hangi ücretle yapıldığını belirleyerek karar verir.

Sigortasız çalıştırılan işçi haklı nedenle fesih yapabilir mi?

Uygulamada, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik gün üzerinden yatırılması veya gerçek ücret yerine daha düşük ücret üzerinden yatırılması, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme imkânı veren bir durum olarak kabul edilmektedir. Bu kabul, ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesini haklı neden sayan İş Kanunu m.24/II-e ile ilişkilendirilmektedir.

Bu şekilde fesheden ve en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatı isteyebilir (1475 m.14). Fesih bildiriminde sigortasız veya eksik bildirimli çalıştırıldığınızı açıkça belirtmeniz önem taşır. Ücretle ilgili haklı fesih için maaş geç yatarsa işçi ne yapabilir?, istifa sırasında dikkat edilecekler için istifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi? yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kıdem tazminatı, ücret ve diğer işçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve bu alacaklarda zamanaşımı beş yıldır. Kıdem tazminatının şartları için kıdem tazminatına kimler hak kazanır? yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman avukata danışmak gerekir?

Sigortasız çalışma, ileride emeklilik hakkınızı, sağlık hizmetlerinden yararlanmanızı ve işsizlik ödeneği gibi haklarınızı doğrudan etkiler. Hizmet tespit davasında beş yıllık hak düşürücü sürenin hesabı, sürenin işlemediği bir durumun bulunup bulunmadığı ve doğru tanıkların belirlenmesi davanın sonucunu belirler. Ayrıca aynı çalışmadan doğan işçilik alacakları için arabuluculuk sürecinin birlikte planlanması gerekir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sigortasız çalıştığımı nasıl ispatlarım?

Hizmet tespit davasında tanık beyanları, işyeri kayıtları, ücret ödemelerini gösteren banka dökümleri, yazışmalar, fotoğraflar ve aynı dönemde işyerinde çalışan veya komşu işyerlerinden kişilerin tanıklığı gibi her türlü delil kullanılabilir. Fiili çalışmanın ortaya konması esastır.

Hizmet tespit davası ne zaman açılmalı?

Kanuna göre çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurulmalıdır (5510 m.86). İşe giriş bildirgesi verilmiş olması gibi bazı durumlarda bu sürenin işlemediği kabul edilmektedir.

Hizmet tespit davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hizmet tespit davası, işçilik alacağı veya işe iade davası olmadığından dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Ancak aynı olaydan doğan kıdem tazminatı, ücret gibi alacaklar için arabulucuya başvurmak zorunludur.

Sigortasız çalıştırıldığım için işten ayrılırsam tazminat alır mıyım?

Uygulamada sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik gün veya düşük ücret üzerinden yatırılması, işçiye haklı nedenle fesih imkânı veren bir durum olarak kabul edilmektedir. Bu durumda, en az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatı isteyebilir.

Sigortasız çalıştırmayı nereye şikâyet edebilirim?

Bağlı olduğunuz SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı başvuruda bulunabilir ya da ALO 170 hattını kullanabilirsiniz. Kurumun denetimiyle çalışmanız tespit edilebilir.

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin