Mal beyanı, icra takibindeki borçlunun kendisinde ve başkalarının elinde bulunan mallarını, alacaklarını, haklarını, her türlü kazanç ve gelirini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmesidir (İİK m.74). Takip kesinleştiğinde kanunda belirlenen süre içinde mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebiyle üç ayı geçmemek üzere tazyik hapsine tabi tutulabilir (İİK m.76); gerçeğe aykırı beyan ise ayrı bir suçtur (İİK m.338). Bu yazıda mal beyanının ne zaman ve nasıl yapılacağını ve sonuçlarını anlatıyoruz.
Mal beyanı nedir, neden istenir?
Mal beyanının amacı, alacaklının ve icra dairesinin borçlunun hangi mal ve gelirlerinden alacağın tahsil edilebileceğini öğrenmesidir. Kanuna göre beyan şunları kapsar (İİK m.74):
- Borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerin elinde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarının türü, niteliği ve özellikleri,
- Her türlü kazanç ve geliri,
- Yaşayış tarzına göre geçim kaynakları,
- Bunlara göre borcunu nasıl ödeyebileceği.
Mal beyanı yalnızca malı olan borçlular için değildir. Malınız yoksa da bunu, gelirlerinizi ve geçim kaynaklarınızı belirterek bildirmeniz gerekir.
Mal beyanı ne zaman yapılır? Süreler
Mal beyanı süresi, takibin türüne ve itiraz edilip edilmediğine göre değişir:
| Durum | Mal beyanı süresi | Dayanak |
|---|---|---|
| İlamsız takip, ödeme emrine itiraz edilmedi | Ödeme emrindeki 7 günlük süre içinde | İİK m.60 |
| Kambiyo senedine dayalı takip, itiraz edilmedi ve borç ödenmedi | 10 gün içinde | İİK m.168 |
| Kambiyo takibinde itiraz edildi ve reddedildi | 3 gün içinde | İİK m.168, m.75 |
| İlamlı takip (icra emri) | İcra emrindeki 7 günlük süre içinde | İİK m.32 |
| İtirazın iptaline veya kesin ya da geçici kaldırılmasına karar verildi | Kararın tebliğinden (yüzünüze karşı verildiyse tefhiminden) itibaren 3 gün içinde | İİK m.75 |
Sürelerin hesabında tebliğ günü sayılmaz; son gün resmi tatile denk gelirse süre izleyen iş günü biter (İİK m.19). Takibin nasıl kesinleştiğini ödeme emri ve itirazın iptali ve itirazın kaldırılması yazılarımızda anlattık.
Mal beyanı nasıl yapılır?
Mal beyanı, takibin yapıldığı icra dairesine yazılı veya sözlü olarak yapılır (İİK m.74). Sözlü beyanda icra dairesi beyanınızı tutanağa geçirir.
- Mallarınızı ve haklarınızı listeleyinTaşınmazlar, araçlar, banka hesapları, hisseler, başkalarından alacaklarınız ve elinizdeki diğer değerli mallar.
- Gelirlerinizi yazınMaaş, ücret, emekli aylığı, kira geliri, serbest meslek kazancı gibi her türlü gelir ve geçim kaynağınız.
- Ödeme imkânınızı belirtinBorcu nasıl ödeyebileceğinizi, örneğin gelirinizin bir kısmıyla veya taksitle ödeyebileceğinizi açıklayın.
- Süresinde icra dairesine verinBeyanınızı kanuni süre içinde icra dairesine yazılı olarak verin veya sözlü olarak tutanağa geçirtin; verdiğinizi gösteren belgeyi saklayın.
Beyanınızda haczedilemeyen mallarınızı da göstermeniz, bunların haczedilebileceği anlamına gelmez. Hangi malların haczedilemeyeceğini haczedilemeyen mallar yazımızda anlattık.
Mal beyanı borçluya ne sağlar?
Mal beyanı çoğu zaman yalnızca bir yükümlülük olarak görülür; oysa doğru ve zamanında yapılan beyan borçlu açısından da bazı yararlar sağlar. Her şeyden önce, beyanda bulunan borçlu m.76’daki tazyik hapsi riskinden kurtulur.
Ayrıca beyan, borçlunun ödeme gücünü ve geçim kaynaklarını icra dosyasına yansıtır. Kanun, beyanda borçlunun borcunu ne şekilde ödeyebileceğinin de belirtilmesini ister (İİK m.74). Bu bölüm, alacaklıyla icra dairesinde yapılabilecek bir taksit görüşmesine zemin hazırlayabilir (İİK m.111).
Beyanda haczedilemeyen mal ve gelirlerin (örneğin ev eşyası, emekli aylığı, burs) ayrıca belirtilmesi, ileride bu mallara haciz konulmak istenmesi hâlinde durumu açıklamayı kolaylaştırır. Bununla birlikte, beyanın haczedilemezlik konusunda bağlayıcı bir sonuç doğurmadığını, haciz hâlinde şikâyet yolunun ayrıca kullanılması gerektiğini unutmamak gerekir (İİK m.16, m.82).
Mal beyanında bulunmamanın sonucu: tazyik hapsi
Kanuna göre mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine, beyanda bulununcaya kadar, icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez (İİK m.76).
“Tazyik hapsi”, bir ceza değil, borçluyu yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamak için öngörülen bir araçtır. Borçlu beyanda bulununca hapis sona erer.
Kanun, bu yaptırıma bazı sınırlar da getirir:
- Küçük alacaklar: Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde, kanunda öngörülen disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m.354).
- İtiraz: İcra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (İİK m.353).
Kanunun cezai hükümler bölümünde yer alan fiiller (örneğin aşağıda anlatılan gerçeğe aykırı beyan ve sonradan edinilen malları bildirmeme) için ayrıca şu kurallar vardır: Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m.347); bu bölüme göre verilen tazyik veya disiplin hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez; şikâyete bağlı suçlarda şikâyetçi vazgeçer veya borcun ödendiği sabit olursa dava ve tüm sonuçlarıyla ceza düşer (İİK m.354).
Ödeme emirlerinde, mal beyanında bulunmayan borçlunun "ayrıca hapisle cezalandırılacağı" ihtarı yer alır (İİK m.60). Ancak mal beyanında bulunmamayı ayrıca cezalandıran İİK m.337'nin birinci fıkrası Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bugün mal beyanında bulunmamanın kanundaki yaptırımı, m.76'daki tazyik hapsidir. Gerçeğe aykırı beyan ise m.338 uyarınca ayrıca cezalandırılır.
Gerçeğe aykırı mal beyanının cezası
Mal beyanında gerçeği gizlemek, beyanda bulunmamaktan daha ağır bir sonuç doğurur. Kanuna göre bu Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı şekilde yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (İİK m.338).
Örneğin üzerinizde kayıtlı bir aracı veya düzenli bir geliri beyanınızda göstermemeniz bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu nedenle beyanınızı eksiksiz ve doğru yapmanız önemlidir. Emin olmadığınız bir malı veya geliri beyandan çıkarmak yerine, durumu açıklayarak beyan etmek daha güvenli bir yoldur.
Mal beyanından sonra ne olur?
Mal beyanı borcu ödemek anlamına gelmez ve takibi sona erdirmez; yalnızca borçlunun durumunu icra dosyasına yansıtır. Beyandan sonra da takip, kanunda öngörülen şekilde devam eder. Mal beyanı, alacaklının haciz istemesini engellemez; alacaklı mal beyanını beklemeden de haciz isteyebilir (İİK m.78). Beyanda gösterdiğiniz mallar ve gelirler, alacaklının haciz talebine yol gösterebilir. Borcu taksitle ödemek istiyorsanız icra dairesinde alacaklıyla taksit sözleşmesi yapabilir veya kanundaki şartlarla taksitle ödeme taahhüdünde bulunabilirsiniz (İİK m.111).
Takibe hiç itiraz etmediyseniz ve borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız, mal beyanı yükümlülüğünüz devam eder; ancak ayrıca icra takibine itiraz ve menfi tespit yollarını değerlendirebilirsiniz.
Sonradan mal veya gelir edinirsem ne yapmalıyım?
Mal beyanında malı olmadığını bildiren, borcuna yetecek mal göstermeyen veya beyandan kaçınan borçlu, sonradan edindiği malları ve kazanç ile gelirlerindeki artışları 7 gün içinde icra dairesine taahhütlü mektupla veya sözlü olarak bildirmek zorundadır (İİK m.77).
Bu yükümlülüğe makul bir mazeret olmadan uymayan borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine kanunda belirtilen sürelerle disiplin hapsi ile cezalandırılabilir; borçlu takip konusu borcu tamamen öderse bu ceza düşer (İİK m.339).
Mal beyanında sık yapılan hatalar
Mal beyanıyla ilgili uygulamada sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Süreyi itiraz süresiyle karıştırmak: İtiraz etmediyseniz, mal beyanı süresi de ödeme emrindeki süreyle birlikte işler (İİK m.60). İtiraz ettiyseniz ve itiraz kaldırıldıysa, süre kararın tebliğinden itibaren yalnızca 3 gündür (İİK m.75).
- “Malım yok” diye beyanda bulunmamak: Malı olmayan borçlu da gelirlerini ve geçim kaynaklarını bildirmek zorundadır (İİK m.74).
- Geliri eksik göstermek: Düzenli gelirlerin beyanda gösterilmemesi, gerçeğe aykırı beyan sayılabilir (İİK m.338).
- Sonradan edinilen malları bildirmemek: Beyandan sonra edinilen mallar ve gelir artışları 7 gün içinde bildirilmelidir (İİK m.77, m.339).
- Beyanı belgesiz yapmak: Beyanın süresinde yapıldığını gösteren bir belge almamak, ileride tazyik hapsi talebiyle karşılaşıldığında ispat güçlüğü doğurabilir.
Ne zaman avukata danışmak gerekir?
Mal beyanı süresinin başlayıp başlamadığından emin değilseniz, tazyik hapsi talebiyle karşılaştıysanız, beyanda hangi mal ve gelirlerin gösterileceği konusunda tereddüdünüz varsa ya da beyanınızın gerçeğe aykırı olduğu iddia ediliyorsa bir avukattan görüş almak yerinde olur. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Mal beyanı ne zaman yapılır?
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz etmediyseniz ödeme emrindeki 7 günlük süre içinde, kambiyo senedine dayalı takipte 10 gün içinde, ilamlı takipte icra emrindeki 7 gün içinde mal beyanında bulunmalısınız. İtirazınız kaldırılır veya iptal edilirse süre, kararın size tebliğinden itibaren 3 gündür (İİK m.32, m.60, m.75, m.168).
Mal beyanında bulunmazsam ne olur?
Alacaklının talebi üzerine icra mahkemesi, beyanda bulununcaya kadar bir defaya mahsus olmak üzere ve üç ayı geçmemek üzere tazyik hapsine karar verebilir (İİK m.76). Bu, bir ceza değil, beyana zorlama aracıdır; beyanda bulununca hapis sona erer.
Malım yoksa da mal beyanı yapmam gerekir mi?
Evet. Mal beyanı yalnızca mal sahiplerini değil, tüm borçluları kapsar. Malınız yoksa bunu, gelirlerinizi, geçim kaynaklarınızı ve borcu nasıl ödeyebileceğinizi belirterek bildirmeniz gerekir (İİK m.74). Sonradan mal veya gelir edinirseniz bunu 7 gün içinde bildirmelisiniz (İİK m.77).
Mal beyanında yalan söylemenin cezası nedir?
Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı şekilde yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (İİK m.338).
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.