Ortaklar arası sözleşme (pay sahipleri sözleşmesi), şirket ortaklarının yönetim, sermaye, kâr dağıtımı, pay devri ve ortaklıktan çıkış gibi konulardaki hak ve yükümlülüklerini şirket sözleşmesinin yanında, daha ayrıntılı olarak düzenledikleri sözleşmedir. İyi hazırlanmış bir sözleşme, ortaklar arasında ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların büyük kısmını önler. Ancak bu sözleşme kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz ve bazı hükümler ancak şirket sözleşmesine de yazılırsa şirket bakımından bağlayıcı olur. Bu yazıda sözleşmeyi hazırlarken dikkat edilmesi gereken başlıca konuları genel bir kontrol listesi olarak anlatıyoruz.
Ortaklar arası sözleşme nedir, neden gerekir?
Şirket kurulurken ticaret siciline tescil ve ilan edilen şirket sözleşmesi, çoğu zaman yalnızca kanunun zorunlu tuttuğu kayıtları içerir: unvan, merkez, işletme konusu, sermaye ve paylar, müdürler ve ilan şekli (TTK m.576). Oysa ortaklar arasında asıl sorun çıkaran konular genellikle bu zorunlu kayıtların dışında kalır: Kim hangi işe bakacak, hangi kararlar herkesin onayını gerektirecek, ortaklardan biri ayrılmak isterse ne olacak?
Ortaklar arası sözleşme bu boşluğu doldurur. Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir (TBK m.26). Bu nedenle ortaklar, şirketin ihtiyaçlarına göre esnek düzenlemeler yapabilir.
Özellikle şu durumlarda böyle bir sözleşme önem taşır:
- Ortakların sermaye ve emek katkılarının farklı olduğu girişimler,
- Ortaklardan birinin yönetimde, diğerinin yalnızca sermayede yer aldığı yapılar,
- Aile şirketleri ve eşit paylı iki ortaklı şirketler,
- İleride yatırımcı alınması veya şirketin satılması planlanan girişimler.
Şirket sözleşmesi ile ortaklar arası sözleşme arasındaki ilişki
Ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Şirketi, organlarını ve sonradan ortak olanları bağlar. Limited şirketlerde kanundan ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde ayrılabilir (TTK m.579). Bazı hükümler yalnızca burada yer alırsa bağlayıcıdır (TTK m.577).
Kural olarak tescil edilmez; öncelikle imzalayan ortakları bağlar. Daha ayrıntılı ve gizli düzenlemelere imkân verir. Ancak şirkete ve sözleşmeye taraf olmayan kişilere karşı ileri sürülmesi sınırlı olabilir.
Kanun, aşağıdaki hükümlerin ancak şirket sözleşmesinde öngörüldükleri takdirde bağlayıcı olduğunu açıkça düzenler (TTK m.577):
- Pay devrine ilişkin kanundan farklı düzenlemeler; ortaklara veya şirkete önalım, geri alım ve alım hakları tanınması,
- Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri,
- Belirli ortaklara veto hakkı veya oy eşitliğinde üstün oy hakkı,
- Sözleşme cezası hükümleri, kanundan farklı rekabet yasağı,
- Kanundan farklı oy ve karar nisapları, bilanço kârının kullanılması,
- Çıkma hakkı ve ayrılma akçesi, ortağın çıkarılmasına ilişkin özel sebepler.
Bu konulardaki önemli hükümlerin yalnızca ortaklar arası sözleşmede bırakılması, şirket bakımından bağlayıcılık sorununa yol açabilir. Uygulamada en güvenli yol, temel hükümleri şirket sözleşmesine de işlemek ve ortaklar arası sözleşmeyi ayrıntılar için kullanmaktır. İki belge arasında çelişki bulunmamasına özellikle dikkat edilmelidir.
Ortaklar arası sözleşmede hangi konular düzenlenmeli?
Her şirketin ihtiyacı farklıdır; ancak aşağıdaki tablo, uygulamada en sık ihtiyaç duyulan başlıkları ve ilgili kanun hükümlerini özetler.
| Konu | Neden önemli? | İlgili hüküm |
|---|---|---|
| Sermaye ve ek finansman | Şirkete ileride para gerekirse kimin, ne kadar katkı yapacağı | TTK m.603 (ek ödeme) |
| Yönetim ve imza yetkisi | Müdürlerin kim olacağı, tek mi müşterek mi imza yetkisi bulunacağı | TTK m.623 |
| Önemli kararlar ve veto | Hangi kararların tüm ortakların onayını gerektireceği | TTK m.577, m.621 |
| Oy eşitliği (kilitlenme) | Eşit paylı ortaklarda kararların alınamaması riski | TTK m.577 |
| Bilgi alma | Yönetimde olmayan ortağın şirket hesaplarına erişimi | TTK m.614 |
| Kâr dağıtımı | Kârın dağıtılıp dağıtılmayacağına ilişkin ilkeler | TTK m.577 |
| Pay devri | Önalım, birlikte satış hakları, devir yasakları | TTK m.577, m.595 |
| Rekabet yasağı ve gizlilik | Ortakların rakip iş yapması, şirket sırları | TTK m.613, m.626 |
| Çıkma ve çıkarılma | Hangi hâllerde ortaklıktan ayrılınacağı, ayrılma akçesinin belirlenme esası | TTK m.577, m.638-641 |
| Ölüm, boşanma, haciz | Payın mirasçılara, eşe veya alacaklıya geçmesi | TTK m.596 |
| Sözleşme cezası | Yükümlülüklere uyulmamasının yaptırımı | TBK m.179, 182; TTK m.22 |
| Uyuşmazlık çözümü | Arabuluculuk, tahkim veya yetkili mahkeme | Sözleşme hükmü |
Yönetim, karar alma ve kilitlenme
Limited şirkette yönetim ve temsil şirket sözleşmesiyle düzenlenir; en az bir ortağın yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır (TTK m.623). Ortaklar arası sözleşmede müdürlerin kim olacağı, hangi işlemler için müşterek imza gerektiği ve belirli tutarın üzerindeki işlemlerin ortakların onayına bağlanıp bağlanmayacağı açıkça yazılmalıdır.
Eşit paylı iki ortaklı şirketlerde kilitlenme (kararların alınamaması) en ciddi risktir. Kanun, şirket sözleşmesinde öngörülmesi şartıyla oy eşitliğinde bazı ortaklara üstün oy hakkı tanınmasına izin verir (TTK m.577). Bunun yanında sözleşmede, kilitlenme hâlinde önce müzakere ve arabuluculuk, sonuç alınamazsa payların belirli bir yöntemle değerlenip bir ortak tarafından satın alınması gibi çözüm mekanizmaları öngörülebilir.
Pay devri ve çıkış hükümleri
Pay devri limited şirkette yazılı şekle, noter onayına ve kural olarak genel kurul onayına bağlıdır (TTK m.595). Ortaklar arası sözleşmede bunlara ek olarak şunlar düzenlenebilir:
- Önalım hakkı: Payını satmak isteyen ortağın önce diğer ortaklara teklif etmesi,
- Birlikte satış hakkı: Çoğunluk payı satılırken azınlık ortağın da kendi paylarını aynı şartlarla satışa dâhil ettirebilmesi,
- Birlikte satmaya zorlama: Belirli bir çoğunluğun kabul ettiği satış teklifinde azınlığın da paylarını satmakla yükümlü olması,
- Belirli süre devir yasağı: Kuruluştan sonraki belirli bir süre boyunca pay devredilmemesi.
Ortaklıktan çıkma ve çıkarılma sebepleri ile ayrılma akçesinin hangi esaslara göre belirleneceği de baştan yazılmalıdır. Kanun, şirket sözleşmesinde öngörülen çıkma hakkında ayrılma akçesinin farklı şekilde düzenlenmesine izin verir (TTK m.641). Ayrıntılar için Limited şirkette ortaklıktan çıkma ve çıkarılma yazımıza bakabilirsiniz.
Rekabet yasağı ve gizlilik
Ortaklar, şirket sırlarını korumakla yükümlüdür ve bu yükümlülük şirket sözleşmesiyle kaldırılamaz (TTK m.613). Şirket sözleşmesiyle ortakların şirketle rekabet eden işlerden kaçınmak zorunda oldukları öngörülebilir (TTK m.613). Müdürler ise şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı izin vermemişse şirketle rekabet eden faaliyette bulunamaz (TTK m.626). Rekabet yasağının kapsamı, süresi ve coğrafi alanı ölçülü ve açık biçimde belirlenmelidir.
Sözleşme cezası ve uyuşmazlık çözümü
Sözleşmeye uyulmamasının yaptırımı olarak sözleşme cezası (cezai şart) öngörülebilir. Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir ve hâkim aşırı gördüğü cezayı kural olarak indirir (TBK m.179, m.182). Ancak tacir sıfatını haiz borçlu, aşırı olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22). Bu nedenle ceza miktarı belirlenirken tarafların tacir olup olmadığı dikkate alınmalıdır.
Uyuşmazlık hâlinde izlenecek yol da sözleşmede yazılmalıdır: Önce müzakere ve arabuluculuk, ardından tahkim veya belirli bir yer mahkemesinin yetkisi gibi. Arabuluculuk sürecinde tarafların uzlaşma ihtimali, özellikle ortaklığın devam etmesi isteniyorsa önemli bir avantaj sağlar.
Unutulmaması gereken bir diğer nokta, sözleşme hükümlerinin limited şirketlere ilişkin emredici kanun hükümlerini değiştiremeyeceğidir (TTK m.579). Örneğin pay devrinin noter onayı olmadan yapılabileceği veya ortağın sır saklama yükümlülüğünün kaldırıldığı yönündeki bir hüküm geçerli sonuç doğurmaz (TTK m.595, m.613). Bu nedenle her özel hükmün kanuna uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir.
Sözleşmenin süresi, değiştirilmesi ve yeni ortaklar
Ortaklar arası sözleşmede sözleşmenin ne kadar süreyle geçerli olacağı, hangi hâllerde sona ereceği ve nasıl değiştirileceği de düzenlenmelidir. Uygulamada sık görülen bir sorun, şirkete sonradan katılan ortağın bu sözleşmeye taraf olmamasıdır. Sözleşme kural olarak yalnızca imzalayanları bağladığından, yeni ortak alınırken veya pay devredilirken devralanın ortaklar arası sözleşmeye katılmasının bir şart olarak öngörülmesi yararlı olur.
Benzer şekilde payın miras, eşler arasındaki mal rejimi veya icra yoluyla başkasına geçmesi hâlinde haklar genel kurul onayı aranmadan yeni sahibine geçer; şirket ise belirli şartlarla bu kişiyi onaylamayı reddedebilir (TTK m.596). Ortakların ölümü, boşanması veya paylarının haczedilmesi gibi durumlarda izlenecek yolun sözleşmede önceden belirlenmesi, aile şirketlerinde özellikle önem taşır.
Ortaklar arası sözleşme ne zaman yapılmalı?
En uygun zaman, şirket kurulmadan önce, ortaklar arasında henüz bir anlaşmazlık yokken ve herkes iyi niyetle masadayken yapılmasıdır. Bu aşamada varılan uzlaşı hem şirket sözleşmesine yansıtılabilir hem de ayrıntıları ortaklar arası sözleşmede düzenlenebilir. Kuruluş sürecini Limited şirket nasıl kurulur? yazısında anlattık.
Mevcut bir şirkete yeni ortak katılırken veya yatırımcı alınırken de sözleşme yapılması ya da mevcut sözleşmenin güncellenmesi gerekir. Pay devri sürecinde dikkat edilecek hususlar için Limited şirkette hisse devri yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman bir avukata danışmak gerekir?
İnternette bulunan hazır sözleşme örnekleri, şirketinizin ortaklık yapısını, katkı türlerini ve gelecek planlarını yansıtmaz. Üstelik şirket sözleşmesiyle uyumsuz veya kanunun emredici hükümlerine aykırı maddeler, ihtiyaç duyulduğu anda işe yaramayabilir. Sözleşmenin şirket sözleşmesiyle birlikte, bütüncül olarak hazırlanması önemlidir.
Ortaklık ilişkinizi başlatmadan önce veya mevcut bir ortaklıkta yapıyı yeniden düzenlemek istediğinizde, somut durumunuzun değerlendirilmesi için bir avukattan destek alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ortaklar arası sözleşme ile şirket sözleşmesi aynı şey mi?
Hayır. Şirket sözleşmesi ticaret siciline tescil ve ilan edilen, şirketi kuran temel belgedir. Ortaklar arası sözleşme ise ortakların kendi aralarında yaptığı ek bir sözleşmedir; kural olarak tescil edilmez ve öncelikle taraflarını bağlar.
Ortaklar arası sözleşme noterde mi yapılmalı?
Kanunda bu sözleşme için genel bir şekil şartı öngörülmemiştir; ancak ispat kolaylığı için yazılı yapılması önerilir. Sözleşmede pay devri borcu doğuran bir hüküm varsa, pay devrine ilişkin yazılı şekil ve noter onayı kuralı ayrıca dikkate alınmalıdır (TTK m.595).
Ortaklar arası sözleşmeye cezai şart konulabilir mi?
Evet. Taraflar ceza koşulunun miktarını serbestçe belirleyebilir (TBK m.182). Tacir sıfatını haiz borçlu, aşırı olduğu iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez (TTK m.22); bu nedenle tutar dikkatle belirlenmelidir.
Ortaklar arasında oy eşitliği olursa ne olur?
Kanun, şirket sözleşmesinde öngörülmesi şartıyla oy eşitliğinde bazı ortaklara üstün oy hakkı tanınmasına izin verir (TTK m.577). Bu konu baştan düzenlenmezse şirket karar alamaz hâle gelebilir; bu nedenle kilitlenme hâlinde izlenecek yolun sözleşmede yazılması önemlidir.
Ortaklar arası sözleşme sonradan değiştirilebilir mi?
Sözleşmenin tarafları anlaşarak değiştirebilir. Değişikliğin hangi çoğunlukla ve hangi şekilde yapılacağının sözleşmede baştan belirtilmesi, ileride tartışma çıkmasını önler.
Dayanak mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.