Karşılıksız Çek: Hamil Ne Yapmalı? İbraz Süresi, İcra Takibi ve Şikâyet

Karşılıksız Çek: Hamil Ne Yapmalı? İbraz Süresi, İcra Takibi ve Şikâyet

Karşılıksız çek çıktı, ne yapmalı? İbraz süreleri, karşılıksızdır işlemi, kambiyo takibi, şikâyet süresi ve Çek Kanunu'ndaki cezayı anlatıyoruz.

Elinizdeki çek karşılıksız çıktıysa yapmanız gerekenler şunlardır: Çeki kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edip karşılıksızdır işlemi yaptırmak, ardından düzenleyen ve cirantalar aleyhine kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatmak ve isterseniz süresi içinde şikâyette bulunmak. Karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine adli para cezası ve çek düzenleme yasağı gerektiren bir suçtur (5941 s. Kanun m.5). Bu yazıda ibraz sürelerini, hukuki ve cezai yolları ve dikkat edilmesi gereken süreleri anlatıyoruz.

Çek ibraz süresi nedir?

Çek, görüldüğünde ödenir; buna aykırı kayıtlar yazılmamış sayılır (TTK m.795). Ancak hamilin haklarını koruyabilmesi için çeki kanuni süre içinde bankaya (muhataba) ibraz etmesi gerekir (TTK m.796):

  • Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün içinde,
  • Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir.
  • Yurt dışında düzenlenen çeklerde süre, düzenleme ve ödeme yeri aynı kıtadaysa bir ay, ayrı kıtalardaysa üç aydır.

Bu süreler, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796).

İleri tarihli çeklerde durum

Uygulamada çeklerin büyük kısmı, üzerinde ileri bir düzenleme tarihi yazılarak verilir. 31.12.2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir (5941 s. Kanun geçici m.3). Bu tarih Aralık 2025’te yapılan kanun değişikliğiyle uzatılmıştır; dolayısıyla 2026 yılında da ileri tarihli çek, üzerindeki tarihten önce bankaya götürülemez.

Ayrıca ileri düzenleme tarihli çekle ilgili hukuki takip yapılabilmesi için çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (5941 s. Kanun m.3). Yani ibraz süresi, çekin size verildiği günden değil, çek üzerinde yazan tarihten hesaplanır.

Karşılıksızdır işlemi nasıl yapılır?

Hesapta karşılık bulunmaması hâlinde, hamilin talebi üzerine banka çekin arka yüzüne ibraz tarihini, hesap durumunu, bankanın ödediği tutarı ve ibraz edenin adını yazarak karşılıksızdır işlemi yapar; işlem ibraz eden kişi ile banka yetkilisi tarafından imzalanır (5941 s. Kanun m.3). Hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

Kanun, karşılıksız çıkan çekler için bankaya kanunda belirlenen ve her yıl yeniden belirlenen bir tutara kadar ödeme yükümlülüğü getirmiştir (5941 s. Kanun m.3). Bu tutar değiştiği için güncel miktarı bankanızdan öğrenebilirsiniz. Kısmi ödeme yapılması hâlinde çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi hamile ücretsiz verilir ve bu fotokopi takip ve şikâyette kullanılabilir (5941 s. Kanun m.3).

Hamilin düzenleyen, cirantalar ve diğer çek borçlularına başvurabilmesi için, zamanında ibraz edilen çekin ödenmediğinin resmî bir protesto, muhatap bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan veya takas odasının tarihli beyanıyla belgelenmesi gerekir (TTK m.808). Protesto veya buna denk belirleme, ibraz süresi geçmeden yapılmalıdır; ibraz sürenin son gününde yapılırsa belirleme izleyen iş gününde de yapılabilir (TTK m.809). Uygulamada bankanın yaptığı karşılıksızdır işlemi bu belirleme işlevini görür.

Çekin karşılığının bulunmaması hâlinde banka, düzenleyenin bankaca bilinen adreslerini talep üzerine hamile vermekle yükümlüdür (5941 s. Kanun m.2).

Karşılıksız çek için hamil ne yapmalı?

  1. Çeki süresinde ibraz edinDüzenleme tarihinin ertesi gününden itibaren on gün veya bir aylık süre içinde çeki bankaya ibraz edin. Süre kaçırılırsa cirantalara başvurma ve cezai şikâyet imkânı kaybedilebilir.
  2. Karşılıksızdır işlemi yaptırınBankadan çekin arkasına karşılıksızdır şerhi verilmesini isteyin ve imzalayın. Ödememe hâlinin bu şekilde tespiti, düzenleyen ve cirantalara başvurmanın şartıdır (TTK m.808).
  3. Kambiyo takibi başlatınÇekin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğiyle icra dairesinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatın (İİK m.167). Gerekirse ihtiyati haciz de istenebilir (İİK m.257).
  4. Şikâyet süresini takip edinCezai yola gidecekseniz, şikâyetinizi fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapın (İİK m.347).
  5. Zamanaşımına dikkat edinHamilin düzenleyen ve cirantalara karşı başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl içinde zamanaşımına uğrar (TTK m.814).

Kambiyo takibi nasıl işler?

Alacağı çeke dayanan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla veya borçlu iflasa tabi ise iflas yoluyla takip yapabilir (İİK m.167). İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya bir ödeme emri gönderir. Bu takipte borçlu, borca ve imzaya itirazlarını beş gün içinde icra mahkemesine bildirmek zorundadır; borç ve takip masraflarının ödenmesi için ise on gün süre verilir (İİK m.168).

Hamil, başvurma yoluyla çekin ödenmemiş bedelini, ibraz gününden itibaren bu tutarın faizini ve protesto veya buna denk belirlemenin giderleri ile diğer giderleri isteyebilir (TTK m.810). Bu yazıda faiz ve diğer kalemlerin hesabına yer vermiyoruz; tutarlar somut takip dosyasında belirlenir.

Hukuki yol (alacağın tahsili)

Amaç çek bedelinin tahsilidir. Kambiyo takibi, ihtiyati haciz ve gerektiğinde dava yolları kullanılır. Düzenleyen ve cirantalar müteselsilen sorumludur.

Cezai yol (şikâyet)

Amaç karşılıksız çeke sebep olan kişinin cezalandırılmasıdır. Hamilin şikâyeti şarttır. Dava icra mahkemesinde görülür; çek bedelinin faiziyle ödenmesi davayı düşürür (5941 s. Kanun m.5, m.6).

İki yol birbirinin alternatifi değildir; çoğu durumda birlikte yürütülür.

Karşılıksız çekin cezası nedir?

Üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur; bu ceza çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz (5941 s. Kanun m.5). Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir; bu yasak yargılama sırasında koruma tedbiri olarak da uygulanır.

Kanundaki diğer önemli kurallar şunlardır (5941 s. Kanun m.5):

  • Bu suçtan açılan davalar icra mahkemesinde görülür. Davalar, çekin ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
  • Bu suç için ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz.
  • Adli para cezası ödenmezse, kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.
  • Çek hesabı sahibi tüzel kişiyse, çek karşılığını bulundurmakla yükümlü olan kişi, tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilerdir.
Dikkat

Şikâyet süresi kısadır. 5941 sayılı Kanun, bu suç için İİK'nın yargılama usulüne ilişkin hükümlerine atıf yapar; İİK m.347'ye göre şikâyet hakkı fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Sürenin başlangıcı ve şikâyet hakkının kime ait olduğu konusunda uygulamada farklı değerlendirmeler bulunduğundan, şikâyeti karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yapmak en güvenli yoldur.

Çek bedeli ödenirse ne olur?

Karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında, yargılama aşamasında davanın düşmesine, mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir (5941 s. Kanun m.6). Hamilin şikâyetten vazgeçmesi de aynı sonucu doğurur. Bu nedenle uygulamada şikâyet, borçluyu ödemeye yönelten etkili bir araç olarak da işlev görür.

Çek alırken nelere dikkat etmeli?

Karşılıksız çek sorunlarının bir kısmı, çek alınırken yapılacak kontrollerle önlenebilir. Çekler karekod içerir ve hamiller karekod aracılığıyla çek hesabı sahibine ilişkin bazı verilere erişebilir; örneğin son beş yılda karşılıksız işlemi gören ve hâlen ödenmemiş çeklerin adedi ve tutarı, hesap sahibi hakkında çek hesabı açma yasağı bulunup bulunmadığı gibi bilgiler (TTK m.780). Lehine karekodlu çek düzenlenen lehdar, teslim aldığı çeki ilgili sisteme kaydeder (5941 s. Kanun m.3).

Çek yerine fatura ve açık hesapla çalışıyorsanız, alacağınızı nasıl tahsil edeceğinizi Ticari alacak nasıl tahsil edilir? yazısında, faturaya itiraz kurallarını ise Faturaya itiraz süresi: 8 gün kuralı yazısında anlattık. Çeki düzenleyen bir limited şirketse, şirket ortaklarının sorumluluğunun sınırları için Limited şirket ortağı borçlardan sorumlu mu? yazısına bakabilirsiniz.

Ne zaman bir avukata danışmak gerekir?

Karşılıksız çekte ibraz süresi, şikâyet süresi ve zamanaşımı gibi birbirinden farklı ve kısa süreler aynı anda işler. Bu sürelerden birinin kaçırılması, alacağın tahsilini veya cezai yolu önemli ölçüde zorlaştırabilir. Çekin cirolu olması, ileri tarihli olması veya düzenleyenin bir şirket olması gibi durumlarda kimlere ve hangi yolla başvurulacağı da ayrıca değerlendirilmelidir.

Elinizde karşılıksız çıkan bir çek varsa, somut durumunuzun değerlendirilmesi için vakit kaybetmeden bir avukattan destek alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Karşılıksız çek için şikâyet süresi ne kadar?

5941 sayılı Çek Kanunu, bu suç için İİK'nın yargılama usulüne ilişkin hükümlerine atıf yapar. İİK m.347'ye göre şikâyet hakkı fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Sürenin başlangıcı konusunda tartışma yaşamamak için karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihi esas almak güvenli olur.

Karşılıksız çekin cezası hapis mi?

Kanunda doğrudan hapis cezası değil, her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı öngörülmüştür. Ancak adli para cezası ödenmezse doğrudan hapse çevrilir (5941 s. Kanun m.5).

Çek bedeli ödenirse dava düşer mi?

Karşılıksız kalan çek bedelinin kanunda belirtilen faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde yargılama aşamasında davanın düşmesine, mahkûmiyetten sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir; şikâyetten vazgeçme de aynı sonucu doğurur (5941 s. Kanun m.6).

İleri tarihli çeki vadesinden önce bankaya götürebilir miyim?

31.12.2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir (5941 s. Kanun geçici m.3). Hukuki takip yapılabilmesi için çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması gerekir (5941 s. Kanun m.3).

İbraz süresini kaçırırsam ne olur?

Süresinde ibraz edilmeyen çekte cirantalara başvurma hakkı ve karşılıksız çek nedeniyle cezai şikâyet imkânı kaybedilebilir. Düzenleyene karşı başka hukuki yollar söz konusu olabilir; durumun somut olarak değerlendirilmesi gerekir.

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

Av. Arb. Burcu Benli YörükAvukat ve Arabulucu, BB Hukuk Bürosu
Mesleki profil

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez. Yazı, 16 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; bu tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.

Ticaret ve Şirketler Hukuku

Görüşme ve bilgi talepleri

Dosyanızla ilgili görüşme talebinizi iletişim sayfasındaki form, telefon veya e-posta yoluyla iletebilirsiniz.

İletişime geçin